

Kısa cevap: Karın aort anevrizması (KAA) taraması, belirti vermeden büyüyebilen aort genişlemesini erken saptamak için yapılan kısa bir karın ultrasonudur. Uluslararası kılavuzlar taramayı özellikle 65–75 yaş arası, hayatında sigara içmiş erkeklere önerir; sigara içmemiş erkeklerde, sigara içmiş kadınlarda ve ailesinde anevrizma olanlarda karar kişisel risk profiline göre hekimle birlikte verilir.
Karın aort anevrizması, karın içindeki ana atardamar olan aortun normal çapının belirgin şekilde genişlemesidir. Çoğu kişide yıllarca hiçbir şikâyet oluşturmaz ve sıklıkla başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografide tesadüfen fark edilir. Bu nedenle “şikâyetim yok, yine de kontrol yaptırmalı mıyım?” sorusu, 60 yaşını geçmiş ve sigara öyküsü olan pek çok kişi için önemlidir. Bu yazıda taramanın kimler için anlamlı olduğunu, nasıl yapıldığını, sonuçların nasıl yorumlandığını ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini soru-cevap düzeninde ele alıyoruz.
Karın aort anevrizması, karın bölgesindeki aortun çapının 3 santimetre ve üzerine genişlemesidir; tarama gerekir çünkü anevrizma çoğu zaman yırtılma (rüptür) gibi ciddi bir tablo gelişene kadar belirti vermez. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) tarama programında 3 cm’nin altındaki aort çapı normal kabul edilir.
Aort duvarı yaşla, sigarayla, yüksek tansiyonla ve damar sertliğiyle (ateroskleroz) zayıflayabilir. Genişleme genellikle yavaş ilerler; ancak çap büyüdükçe duvar gerginliği ve yırtılma olasılığı artar. Tarama, anevrizmayı küçükken tespit edip düzenli takibe almayı ve tedavi gerekiyorsa planlı biçimde karar vermeyi amaçlar. Anevrizma türleri hakkında genel bilgi için damar anevrizmaları sayfamıza göz atabilirsiniz.
Karın aort anevrizması taraması en güçlü şekilde 65–75 yaş arası, hayatında sigara içmiş erkeklere önerilir. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) 2019 tavsiyesinde bu grup için ultrasonla bir kez tarama yapılmasını önermektedir; burada “sigara içmiş olmak” genellikle hayat boyu en az 100 sigara içmiş olmak şeklinde tanımlanır.
Aynı tavsiyeye göre diğer gruplarda yaklaşım şöyledir:
İngiltere’de NHS, erkekleri 65 yaşına girdikleri yıl taramaya davet eder; daha önce taranmamış 65 yaş üstü erkekler de programa kendileri başvurabilir. Ülkemizde tarama önerisi kişinin yaşına, sigara öyküsüne ve ailesel riskine göre hekimle birlikte değerlendirilir.
Sigara öyküsü, erkek cinsiyet, ileri yaş ve birinci derece akrabada aort anevrizması bulunması, tarama kararını en çok etkileyen risk faktörleridir. Bunlara ek olarak bazı durumlar hekimin değerlendirmesinde dikkate alınır:
Bacak atardamar hastalığı olan kişilerde damar sertliği genellikle yaygın olduğundan aortun da değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu konuyla ilgili bilgi için periferik arter hastalığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Aort taraması, karın üzerinden yapılan ve iğne ya da radyasyon içermeyen bir ultrason incelemesidir; genellikle kısa sürer ve hafif bir bası hissi dışında rahatsızlık vermez. İnceleme sırasında karın aortunun en geniş çapı ölçülür.
Bağırsak gazı görüntüyü zorlaştırabildiği için incelemeden önce birkaç saat aç gelinmesi istenebilir. Ultrason ile tanı yeterince netleşmezse veya tedavi planlanacaksa bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BT anjiyo) değerlendirilebilir. Doppler incelemesinin ayrıntıları için renkli Doppler ultrason nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Tarama sonucu, ölçülen aort çapına göre “normal”, “küçük”, “orta” veya “büyük” anevrizma olarak sınıflandırılır ve izlem sıklığı bu sınıfa göre belirlenir. Aşağıdaki tablo, NHS tarama programında kullanılan sınıflamayı ve izlem yaklaşımını özetler.
| Aort çapı | Sınıflama | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| 3 cm’nin altında | Normal aort | Ek tarama genellikle gerekmez |
| 3–4,4 cm | Küçük anevrizma | Yılda bir ultrason ile izlem |
| 4,5–5,4 cm | Orta büyüklükte anevrizma | Üç ayda bir ultrason ile izlem |
| 5,5 cm ve üzeri | Büyük anevrizma | Damar cerrahisi uzmanına yönlendirme ve tedavi değerlendirmesi |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Erkeklerde 5,5 cm ve üzeri anevrizmalarda onarım standart yaklaşım olarak kabul edilir. Kadınlarda aort daha küçük çaplı olduğundan, ABD Damar Cerrahisi Derneği (SVS) 5,0–5,4 cm aralığındaki anevrizmalarda onarımı önermektedir. Hızlı büyüme, şikâyet oluşması veya anevrizmanın şekli de karar sürecinde dikkate alınır. Tedavi seçenekleri (açık cerrahi veya stent greft ile endovasküler onarım) hakkında bilgi için Ankara aort anevrizması tedavisi yazımızı okuyabilirsiniz.
Küçük bir anevrizma saptandığında genellikle ameliyat gerekmez; amaç düzenli ultrason kontrolleri ve risk faktörlerinin kontrolüyle büyümeyi yavaşlatmaktır. Bu dönemde hekim şu adımları önerebilir:
Kan sulandırıcı, tansiyon veya kolesterol ilaçlarının başlanması, bırakılması ya da dozunun değiştirilmesi her zaman hekim kontrolünde yapılmalıdır.
Bilinen veya bilinmeyen bir aort anevrizması olan kişide ani başlayan şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı acil bir durumdur ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Aşağıdaki belirtiler anevrizmanın yırtılması ya da hızla genişlemesiyle ilişkili olabilir:
Takipteki bir anevrizma için yeni başlayan, gün içinde tekrarlayan karın veya bel ağrısı da planlı kontrolü beklemeden hekime bildirilmelidir. Anevrizmanın olası belirtileri hakkında daha fazla bilgi için damar anevrizması belirtileri ve risk faktörleri yazımıza bakabilirsiniz.
Ankara’da aort taraması için muayeneye gelirken sağlık geçmişinizi ve önceki tetkiklerinizi yanınızda getirmeniz, değerlendirmenin daha düzenli ilerlemesine yardımcı olur. Prof. Dr. Suat Doğancı’nın Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde süreç genellikle şöyle planlanır:
Yanınıza almanız faydalı olabilecekler: kullandığınız ilaçların listesi, varsa önceki ultrason veya tomografi raporları ve kalp ya da damar hastalığına ait epikrizler. Hangi damar şikâyetinde hangi uzmana başvurulacağı konusunda damar hastalıkları için hangi doktora gidilir yazımızı, sık merak edilen genel sorular için sıkça sorulan sorular sayfamızı inceleyebilirsiniz. Randevu bilgisi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden iletişim kurabilirsiniz.
Karın aort anevrizması taraması ve takibi için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Ultrason incelemesi radyoloji bölümünde de yapılabilir; sonuçların yorumu ve takip planı damar cerrahisi değerlendirmesiyle netleşir.
Aort çapı normal çıkan kişilerde tarama genellikle tekrarlanmaz. Anevrizma saptananlarda kontrol aralığı çapa göre belirlenir; küçük anevrizmalarda yılda bir, orta büyüklüktekilerde daha sık izlem yapılır.
Çoğu karın aort anevrizması belirti vermez. Bazı kişilerde karında zonklama hissi veya bel ve karın ağrısı olabilir; ani ve şiddetli ağrı acil başvuru gerektirir.
Evet, geçmişte sigara içmiş olmak da risk faktörüdür. Kılavuzlarda “sigara içmiş” tanımı genellikle hayat boyu en az 100 sigara içmiş olmayı kapsar; bu nedenle sigarayı bırakmış 65 yaş üstü erkekler de tarama açısından değerlendirilir.
Hiç sigara içmemiş ve aile öyküsü olmayan kadınlarda rutin tarama önerilmez. Sigara içmiş veya ailesinde anevrizma bulunan kadınlarda karar, hekimle birlikte kişisel risk değerlendirmesine göre verilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara