WhatsApp
Bizi Arayın

Karın Aort Anevrizması Taraması Kimlere Yapılmalı? Ankara Rehberi

damar anevrizmalari

İçindekiler

Kısa cevap: Karın aort anevrizması (KAA) taraması, belirti vermeden büyüyebilen aort genişlemesini erken saptamak için yapılan kısa bir karın ultrasonudur. Uluslararası kılavuzlar taramayı özellikle 65–75 yaş arası, hayatında sigara içmiş erkeklere önerir; sigara içmemiş erkeklerde, sigara içmiş kadınlarda ve ailesinde anevrizma olanlarda karar kişisel risk profiline göre hekimle birlikte verilir.

Karın aort anevrizması, karın içindeki ana atardamar olan aortun normal çapının belirgin şekilde genişlemesidir. Çoğu kişide yıllarca hiçbir şikâyet oluşturmaz ve sıklıkla başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografide tesadüfen fark edilir. Bu nedenle “şikâyetim yok, yine de kontrol yaptırmalı mıyım?” sorusu, 60 yaşını geçmiş ve sigara öyküsü olan pek çok kişi için önemlidir. Bu yazıda taramanın kimler için anlamlı olduğunu, nasıl yapıldığını, sonuçların nasıl yorumlandığını ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini soru-cevap düzeninde ele alıyoruz.

Karın Aort Anevrizması Nedir, Neden Tarama Gerekir?

Karın aort anevrizması, karın bölgesindeki aortun çapının 3 santimetre ve üzerine genişlemesidir; tarama gerekir çünkü anevrizma çoğu zaman yırtılma (rüptür) gibi ciddi bir tablo gelişene kadar belirti vermez. İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) tarama programında 3 cm’nin altındaki aort çapı normal kabul edilir.

Aort duvarı yaşla, sigarayla, yüksek tansiyonla ve damar sertliğiyle (ateroskleroz) zayıflayabilir. Genişleme genellikle yavaş ilerler; ancak çap büyüdükçe duvar gerginliği ve yırtılma olasılığı artar. Tarama, anevrizmayı küçükken tespit edip düzenli takibe almayı ve tedavi gerekiyorsa planlı biçimde karar vermeyi amaçlar. Anevrizma türleri hakkında genel bilgi için damar anevrizmaları sayfamıza göz atabilirsiniz.

Karın Aort Anevrizması Taraması Kimlere Önerilir?

Karın aort anevrizması taraması en güçlü şekilde 65–75 yaş arası, hayatında sigara içmiş erkeklere önerilir. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) 2019 tavsiyesinde bu grup için ultrasonla bir kez tarama yapılmasını önermektedir; burada “sigara içmiş olmak” genellikle hayat boyu en az 100 sigara içmiş olmak şeklinde tanımlanır.

Aynı tavsiyeye göre diğer gruplarda yaklaşım şöyledir:

  • 65–75 yaş, hiç sigara içmemiş erkekler: Rutin tarama yerine, aile öyküsü ve diğer risk faktörlerine göre seçici olarak değerlendirilebilir.
  • 65–75 yaş, sigara içmiş veya ailesinde anevrizma olan kadınlar: Taramanın yarar ve zarar dengesini belirlemek için kanıtların yetersiz olduğu belirtilir; karar bireysel verilir.
  • Hiç sigara içmemiş ve aile öyküsü olmayan kadınlar: Rutin tarama önerilmez.

İngiltere’de NHS, erkekleri 65 yaşına girdikleri yıl taramaya davet eder; daha önce taranmamış 65 yaş üstü erkekler de programa kendileri başvurabilir. Ülkemizde tarama önerisi kişinin yaşına, sigara öyküsüne ve ailesel riskine göre hekimle birlikte değerlendirilir.

Hangi Risk Faktörleri Tarama Kararını Değiştirir?

Sigara öyküsü, erkek cinsiyet, ileri yaş ve birinci derece akrabada aort anevrizması bulunması, tarama kararını en çok etkileyen risk faktörleridir. Bunlara ek olarak bazı durumlar hekimin değerlendirmesinde dikkate alınır:

  • Uzun süredir yüksek tansiyon (hipertansiyon)
  • Koroner arter hastalığı veya bacak damarlarında tıkanıklık (periferik arter hastalığı)
  • Kolesterol yüksekliği ve yaygın damar sertliği
  • Vücudun başka bir bölgesinde (örneğin diz arkasında) saptanmış anevrizma
  • Kronik akciğer hastalığı (KOAH)

Bacak atardamar hastalığı olan kişilerde damar sertliği genellikle yaygın olduğundan aortun da değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu konuyla ilgili bilgi için periferik arter hastalığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Aort Taraması Nasıl Yapılır, Ağrı Verir mi?

Aort taraması, karın üzerinden yapılan ve iğne ya da radyasyon içermeyen bir ultrason incelemesidir; genellikle kısa sürer ve hafif bir bası hissi dışında rahatsızlık vermez. İnceleme sırasında karın aortunun en geniş çapı ölçülür.

  1. Hasta sırt üstü yatar, karın bölgesine jel sürülür.
  2. Ultrason probu karın üzerinde gezdirilerek aort görüntülenir ve çapı ölçülür.
  3. Gerektiğinde renkli Doppler ultrason ile damar içindeki akım ve çevre damarlar da değerlendirilir.
  4. Sonuç çoğu zaman inceleme bitiminde hastayla paylaşılır.

Bağırsak gazı görüntüyü zorlaştırabildiği için incelemeden önce birkaç saat aç gelinmesi istenebilir. Ultrason ile tanı yeterince netleşmezse veya tedavi planlanacaksa bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BT anjiyo) değerlendirilebilir. Doppler incelemesinin ayrıntıları için renkli Doppler ultrason nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Tarama Sonucunda Aort Çapı Nasıl Yorumlanır?

Tarama sonucu, ölçülen aort çapına göre “normal”, “küçük”, “orta” veya “büyük” anevrizma olarak sınıflandırılır ve izlem sıklığı bu sınıfa göre belirlenir. Aşağıdaki tablo, NHS tarama programında kullanılan sınıflamayı ve izlem yaklaşımını özetler.

Aort çapıSınıflamaGenel yaklaşım
3 cm’nin altındaNormal aortEk tarama genellikle gerekmez
3–4,4 cmKüçük anevrizmaYılda bir ultrason ile izlem
4,5–5,4 cmOrta büyüklükte anevrizmaÜç ayda bir ultrason ile izlem
5,5 cm ve üzeriBüyük anevrizmaDamar cerrahisi uzmanına yönlendirme ve tedavi değerlendirmesi

Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.

Erkeklerde 5,5 cm ve üzeri anevrizmalarda onarım standart yaklaşım olarak kabul edilir. Kadınlarda aort daha küçük çaplı olduğundan, ABD Damar Cerrahisi Derneği (SVS) 5,0–5,4 cm aralığındaki anevrizmalarda onarımı önermektedir. Hızlı büyüme, şikâyet oluşması veya anevrizmanın şekli de karar sürecinde dikkate alınır. Tedavi seçenekleri (açık cerrahi veya stent greft ile endovasküler onarım) hakkında bilgi için Ankara aort anevrizması tedavisi yazımızı okuyabilirsiniz.

Küçük Anevrizma Saptanırsa Neler Yapılır?

Küçük bir anevrizma saptandığında genellikle ameliyat gerekmez; amaç düzenli ultrason kontrolleri ve risk faktörlerinin kontrolüyle büyümeyi yavaşlatmaktır. Bu dönemde hekim şu adımları önerebilir:

  • Sigaranın bırakılması (anevrizma büyümesiyle ilişkili başlıca değiştirilebilir etken)
  • Tansiyonun ve kolesterolün düzenli kontrolü
  • Hekimin önerdiği aralıklarla kontrol ultrasonu
  • Düzenli, ölçülü fiziksel aktivite; çok ağır yük kaldırma gibi zorlamalar konusunda hekime danışma

Kan sulandırıcı, tansiyon veya kolesterol ilaçlarının başlanması, bırakılması ya da dozunun değiştirilmesi her zaman hekim kontrolünde yapılmalıdır.

Ne Zaman Acil Başvurmak Gerekir?

Bilinen veya bilinmeyen bir aort anevrizması olan kişide ani başlayan şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı acil bir durumdur ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Aşağıdaki belirtiler anevrizmanın yırtılması ya da hızla genişlemesiyle ilişkili olabilir:

  • Ani, şiddetli ve geçmeyen karın, bel veya sırt ağrısı
  • Baş dönmesi, bayılma veya bayılacak gibi olma
  • Soğuk terleme, solukluk ve hızlı nabız
  • Karında zonklama hissiyle birlikte ağrı

Takipteki bir anevrizma için yeni başlayan, gün içinde tekrarlayan karın veya bel ağrısı da planlı kontrolü beklemeden hekime bildirilmelidir. Anevrizmanın olası belirtileri hakkında daha fazla bilgi için damar anevrizması belirtileri ve risk faktörleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ankara’da Aort Taraması İçin Muayeneye Gelmeden Önce Neler Hazırlanmalı?

Ankara’da aort taraması için muayeneye gelirken sağlık geçmişinizi ve önceki tetkiklerinizi yanınızda getirmeniz, değerlendirmenin daha düzenli ilerlemesine yardımcı olur. Prof. Dr. Suat Doğancı’nın Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde süreç genellikle şöyle planlanır:

  1. Öykü: Yaş, sigara öyküsü (kaç yıl, günde ne kadar), tansiyon, kalp hastalığı ve ailede anevrizma bilgisi sorgulanır.
  2. Fizik muayene: Karın muayenesi, nabızların ve bacak dolaşımının değerlendirilmesi yapılır.
  3. Ultrason: Karın aortu ultrason ve gerektiğinde renkli Doppler ile incelenir.
  4. Planlama: Sonuca göre izlem aralığı belirlenir; gerekirse ileri görüntüleme planlanır.
  5. Kontrol: Takip takvimi ve risk faktörü yönetimi hastayla birlikte gözden geçirilir.

Yanınıza almanız faydalı olabilecekler: kullandığınız ilaçların listesi, varsa önceki ultrason veya tomografi raporları ve kalp ya da damar hastalığına ait epikrizler. Hangi damar şikâyetinde hangi uzmana başvurulacağı konusunda damar hastalıkları için hangi doktora gidilir yazımızı, sık merak edilen genel sorular için sıkça sorulan sorular sayfamızı inceleyebilirsiniz. Randevu bilgisi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden iletişim kurabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ankara’da aort anevrizması taraması için hangi bölüme başvurulur?

Karın aort anevrizması taraması ve takibi için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Ultrason incelemesi radyoloji bölümünde de yapılabilir; sonuçların yorumu ve takip planı damar cerrahisi değerlendirmesiyle netleşir.

Aort taraması kaç yılda bir yapılmalıdır?

Aort çapı normal çıkan kişilerde tarama genellikle tekrarlanmaz. Anevrizma saptananlarda kontrol aralığı çapa göre belirlenir; küçük anevrizmalarda yılda bir, orta büyüklüktekilerde daha sık izlem yapılır.

Karın aort anevrizması belirti verir mi?

Çoğu karın aort anevrizması belirti vermez. Bazı kişilerde karında zonklama hissi veya bel ve karın ağrısı olabilir; ani ve şiddetli ağrı acil başvuru gerektirir.

Sigarayı bırakan biri yine de taranmalı mıdır?

Evet, geçmişte sigara içmiş olmak da risk faktörüdür. Kılavuzlarda “sigara içmiş” tanımı genellikle hayat boyu en az 100 sigara içmiş olmayı kapsar; bu nedenle sigarayı bırakmış 65 yaş üstü erkekler de tarama açısından değerlendirilir.

Kadınlarda aort anevrizması taraması gerekir mi?

Hiç sigara içmemiş ve aile öyküsü olmayan kadınlarda rutin tarama önerilmez. Sigara içmiş veya ailesinde anevrizma bulunan kadınlarda karar, hekimle birlikte kişisel risk değerlendirmesine göre verilir.

Özetle

  • Karın aort anevrizması çoğu zaman belirti vermez; kısa bir karın ultrasonu ile saptanabilir.
  • Tarama özellikle 65–75 yaş arası, sigara içmiş erkeklere önerilir; diğer gruplarda karar kişisel risklere göre verilir.
  • Saptanan anevrizmanın izlem sıklığı ve tedavi kararı aort çapına göre belirlenir; ani şiddetli karın veya sırt ağrısında 112 aranmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.