

Kısa cevap: Bilimsel veriler, derin ven trombozu (DVT) ve akciğer embolisi gibi pıhtı olaylarının kış aylarında bir miktar daha sık görüldüğünü düşündürmektedir; ancak bu artış soğuğun kendisinden çok hareketsizlik, solunum yolu enfeksiyonları ve kişinin taşıdığı risk faktörleriyle ilişkilendirilir. Pıhtı riskini asıl belirleyen; yakın zamanda geçirilen ameliyat, uzun yatak istirahati, hormon kullanımı, gebelik, kanser veya daha önce pıhtı geçirmiş olmak gibi kişisel etkenlerdir. Kışın düzenli hareket etmek, uzun süre kıpırdamadan oturmamak ve uyarı belirtilerini tanımak temel korunma adımlarıdır.
Ankara’da sonbaharın sonu ve kış aylarında günler kısalır, soğuk hava nedeniyle yürüyüşler azalır ve zamanın büyük kısmı kapalı mekânlarda, çoğu zaman oturarak geçer. Bu dönemde “Kışın pıhtı riski artar mı?”, “Soğuk hava bacakta pıhtı yapar mı?” ve “Grip olunca pıhtı riski yükselir mi?” soruları sıkça gündeme gelir. Bu yazıda derin ven trombozunun (derin toplardamarlarda pıhtı oluşumu) mevsimle ilişkisini, kimlerin daha dikkatli olması gerektiğini, bacak ağrısının pıhtıdan nasıl ayırt edilebileceğini ve acil başvuru gerektiren durumları soru-cevap biçiminde ele alıyoruz.
Kışın pıhtı riskinin bir miktar arttığını gösteren çalışmalar vardır; ancak bu artış sınırlıdır ve her çalışmada aynı sonuç bulunmamıştır. Thrombosis and Haemostasis dergisinde 2011 yılında yayımlanan ve yaklaşık 35.000 hastayı kapsayan 17 çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde, venöz tromboemboli (VTE; DVT ve akciğer embolisinin ortak adı) sıklığının kış aylarında diğer dönemlere göre yaklaşık %14 daha yüksek olduğu ve en yüksek oranın ocak ayında görüldüğü bildirilmiştir. Öte yandan İsviçre, Belçika ve ABD’den bazı geniş çalışmalarda belirgin bir mevsimsel ilişki saptanmamıştır.
Bu nedenle mevsim, tek başına belirleyici bir risk faktörü olarak değil, diğer risklerin üzerine eklenebilen küçük bir etken olarak değerlendirilir. Kış aylarında pıhtı riskinin ne kadar etkilendiği kişiden kişiye değişir; genç, hareketli ve ek risk faktörü olmayan biri için soğuk hava tek başına önemli bir tehlike oluşturmaz.
Soğuk havanın pıhtıyı doğrudan oluşturduğu kanıtlanmış değildir; öne sürülen mekanizmaların çoğu dolaylıdır. Bilimsel derlemelerde üzerinde durulan başlıca etkenler şunlardır:
Kışın pıhtı konusunda en çok dikkat etmesi gerekenler, zaten bilinen bir DVT risk faktörü taşıyan kişilerdir. Mevsimsel etkiler bu kişilerde daha anlamlı hâle gelebilir:
Risk faktörlerinin ayrıntılı açıklaması için Derin Ven Trombozu Risk Faktörleri yazımızı, ameliyat sonrasındaki önlemler için Ameliyat Sonrası Pıhtı (DVT) Riski yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bacaktaki ağrının pıhtıdan mı yoksa kas zorlanmasından mı kaynaklandığını yalnızca belirtilere bakarak kesin ayırt etmek mümkün değildir; ancak bazı özellikler yol gösterebilir. Kışın soğukta kasılan kaslar ve ani kramplar sık görülür; DVT ise çoğunlukla tek bacakta, giderek artan şişlik ve ağrıyla kendini gösterir. Aşağıdaki tablo, sık karıştırılan üç durumu genel hatlarıyla karşılaştırmaktadır:
| Özellik | Derin ven trombozu (DVT) | Kas zorlanması / kramp | Yüzeyel tromboflebit |
|---|---|---|---|
| Başlangıç | Saatler-günler içinde artan şikâyet | Çoğunlukla bir hareket veya efor sonrası, ani | Günler içinde gelişen lokal hassasiyet |
| Yerleşim | Genellikle tek bacak; baldır veya uyluk | Zorlanan kas bölgesi | Cilt altında, çoğu zaman varisli bir damar boyunca |
| Şişlik | Bacağın bütününde veya baldırda belirgin olabilir | Genellikle yok ya da çok sınırlı | Damar çevresinde sınırlı |
| Cilt görünümü | Isı artışı, kızarıklık veya morumsu renk değişikliği olabilir | Çoğunlukla normal | Damar boyunca kızarık, sert ve ele gelen kordon |
| Dinlenmeyle seyir | Dinlenmekle geçmeyebilir | Dinlenme ve esnetmeyle genellikle azalır | Günler içinde yavaş azalır |
| Önerilen adım | Gecikmeden hekim değerlendirmesi ve Doppler ultrason | İstirahat; geçmezse muayene | Muayene; derin damara yayılım için Doppler ile kontrol |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Yüzeyel pıhtı ile derin ven trombozu arasındaki farkları Yüzeyel Tromboflebit mi DVT mi? yazımızda daha ayrıntılı anlattık.
Kışın pıhtıdan korunmanın temeli, gün içinde hareketli kalmak ve kişisel risk faktörlerini hekimle birlikte yönetmektir. Günlük hayatta uygulanabilecek öneriler şunlardır:
Sıcak banyo veya saunanın tek başına pıhtı oluşturduğunu gösteren güçlü bir kanıt bulunmamaktadır. Ancak sıcak ortam yüzeyel toplardamarları genişleterek varisi olan kişilerde ağırlık ve şişlik hissini artırabilir; uzun süre terlemek de sıvı kaybına yol açar. Kışın uzun ve çok sıcak banyolar yerine ılık duş tercih etmek ve sonrasında yeterli sıvı almak makul bir yaklaşımdır. Pıhtı tedavisi gören kişilerin bu konuyu hekimine danışması önerilir.
Bir bacakta aniden başlayan şişlik, ağrı, ısı artışı ve renk değişikliği varsa aynı gün hekim değerlendirmesi gerekir; nefes darlığı eşlik ediyorsa durum acildir. Aşağıdaki belirtiler akciğer embolisini (pulmoner emboli) düşündürebilir ve beklemeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır:
Bu belirtiler grip veya soğuk algınlığı ile karıştırılabileceği için, özellikle risk faktörü taşıyan kişilerde göz ardı edilmemelidir. Uyarı işaretlerinin ayrıntıları DVT Belirtileri ve Acil Başvuru Gerektiren Durumlar yazımızda yer almaktadır.
Ankara’da pıhtı şüphesiyle yapılan değerlendirme; muayene, klinik olasılığın belirlenmesi, gerekirse D-dimer kan testi ve renkli Doppler ultrason ile ilerler. Acil belirtisi olmayan ancak bacağında yeni başlayan şişlik veya ağrı fark eden kişiler için Prof. Dr. Suat Doğancı’nın Çankaya Ulusoy Plaza’daki muayenehanesinde süreç genellikle şu adımlardan oluşur:
Tanı adımlarının ayrıntıları için DVT Tanısında Doppler ve D-Dimer’in Yeri yazımızı, tedavi yaklaşımı için Derin Ven Trombozu (DVT) sayfamızı inceleyebilirsiniz. Varis kaynaklı bacak şikâyetleri için Ankara varis tedavisi sayfamız da yol gösterici olabilir. Bilgi ve randevu için 0312 284 44 43 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz. Diğer sorularınız için Sık Sorulan Sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bacakta yeni başlayan şişlik ve ağrının damarsal nedenleri kalp ve damar cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı öksürük eşlik ediyorsa doğrudan 112 aranmalı veya acil servise gidilmelidir.
Soğuğa maruz kalmanın tek başına pıhtı oluşturduğu gösterilmemiştir. Kışın görülen hafif risk artışı daha çok hareketsizlik, enfeksiyonlar ve kişinin mevcut risk faktörleriyle ilişkilendirilir.
Ağır seyreden solunum yolu enfeksiyonları ve buna bağlı uzun yatak istirahati pıhtı riskini artırabilir. Hastalık sürecinde mümkün olduğunca bacakları hareket ettirmek ve yeterli sıvı almak önerilir.
Kompresyon çorabı belirli risk gruplarında hekim önerisiyle koruyucu önlemlerin bir parçası olabilir; ancak herkes için rutin olarak önerilmez. Uygun basınç ve kullanım süresi muayene sonrasında belirlenir.
İlacı düzenli kullanmak, buzlu zeminde düşmemeye özen göstermek ve grip için alınan ağrı kesici veya soğuk algınlığı ilaçlarını hekime ya da eczacıya danışarak kullanmak önemlidir. İlacın dozu veya kullanımı hekime danışılmadan değiştirilmemelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara