

Kısa cevap: Yürürken başlayan ve durunca geçen bacak ağrısı hem atardamar tıkanıklığından (periferik arter hastalığı) hem de bel kanalı darlığı veya bel fıtığı gibi bel kaynaklı sinir sıkışmalarından kaynaklanabilir. Damar kaynaklı ağrı çoğunlukla baldırda hissedilir ve ayakta durup dinlenince hafifler; bel kaynaklı ağrı ise sıklıkla kalça ve uyluğa yayılır, rahatlamak için oturmak ya da öne eğilmek gerekir. Kesin ayrım muayene, nabız kontrolü, ayak bileği-kol indeksi (ABI) ve gerektiğinde renkli Doppler ultrason ile yapılır.
Bir süre yürüdükten sonra bacakta kramp, yanma veya ağırlık hissiyle durmak zorunda kalmak tıpta “kladikasyon” (aralıklı topallama) olarak adlandırılır. Bu şikâyet iki farklı sistemden kaynaklanabildiği için hastalar çoğu zaman hangi bölüme başvuracağını bilemez. Kış aylarında hareketin azalması ve yürüyüş alışkanlığının değişmesi şikâyetin fark edilme biçimini etkileyebilir. Bu yazıda damar kaynaklı (vasküler) ve sinir kaynaklı (nörojenik) kladikasyon arasındaki farkları, hangi bulguların uyarıcı olduğunu ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini sade bir dille ele alıyoruz.
Yürürken bacak ağrısı en sık iki mekanizmayla ortaya çıkar: kasa yeterli kan gitmemesi ya da beldeki sinir köklerinin sıkışması. Atardamarlarda daralma veya tıkanıklık olduğunda, dinlenirken yeterli olan kan akımı yürüyüş sırasında artan ihtiyacı karşılayamaz ve kas ağrımaya başlar. Bel kanalı darlığında (lomber spinal stenoz) ise ayakta durmak ve yürümek sinir köklerinin bulunduğu alanı daraltır; ağrı, uyuşma ve güçsüzlük bu nedenle ortaya çıkar.
Bunların dışında kas-iskelet sorunları, diz ve kalça eklem hastalıkları, venöz yetmezlik (varis) ve nadiren derin ven trombozu da bacak ağrısına neden olabilir. Bu nedenle ağrının ne zaman başladığı, nerede hissedildiği ve neyle geçtiği tanı için önemli ipuçları sunar.
Damar tıkanıklığına bağlı ağrı genellikle belirli bir yürüme mesafesinden sonra başlar ve ayakta hareketsiz durunca birkaç dakika içinde azalır. Hastalar çoğunlukla “her gün aynı yere kadar yürüyebiliyorum, sonra baldırım kramp giriyor” şeklinde tarif eder.
Periferik arter hastalığının belirtileri ve risk faktörleri hakkında ayrıntılı bilgiye periferik arter hastalığı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Bel kaynaklı (nörojenik) bacak ağrısı çoğunlukla ayakta durmakla da tetiklenir ve oturunca ya da öne eğilince hafifler. Bu tablo en sık bel kanalı darlığında görülür; bel fıtığı da sinir köküne bası yaparak benzer şikâyetlere yol açabilir.
Klinik çalışmalarda tek bir belirtinin iki durumu güvenilir biçimde ayırmadığı, bulguların birlikte değerlendirilmesinin daha yol gösterici olduğu bildirilmiştir. Örneğin “baldırda ağrı ve ayakta durunca rahatlama” birlikteliği damar kaynağını, “oturunca rahatlama ve diz üstü yerleşim” birlikteliği ise bel kaynağını daha olası kılar.
| Özellik | Damar kaynaklı (vasküler) kladikasyon | Bel kaynaklı (nörojenik) kladikasyon |
|---|---|---|
| Ağrının sık yeri | Baldır; bazen uyluk ve kalça | Kalça, uyluk; bacağa yayılım |
| Tetikleyen durum | Yürüme, merdiven çıkma | Yürüme ve uzun süre ayakta durma |
| Rahatlatan durum | Ayakta hareketsiz dinlenme | Oturma, öne eğilme |
| Eşlik eden bulgular | Soğuk ayak, zayıf nabız, ciltte değişiklik | Uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük |
| Ayak nabızları | Zayıf veya alınamayabilir | Genellikle normal |
| Temel tetkikler | ABI ölçümü, renkli Doppler ultrason, gerekirse BT anjiyografi | Nörolojik muayene, lomber MR |
| İlgili branş | Kalp ve damar cerrahisi | Beyin ve sinir cerrahisi, fizik tedavi, ortopedi |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Evet, damar tıkanıklığı ve bel kanalı darlığı özellikle ileri yaştaki kişilerde aynı anda bulunabilir. Bilimsel yayınlarda ileri yaş ve diyabetin tipik olmayan şikâyet tablosuyla ilişkili olduğu, iki hastalığın birlikteliğinin nadir olmadığı belirtilmektedir. Bu durumda yalnızca bir nedene odaklanmak, şikâyetlerin tedaviye rağmen sürmesine yol açabilir. Bel MR’ında daralma görülen ve ayak nabızları zayıf olan bir kişide damar değerlendirmesinin de yapılması bu nedenle önemlidir.
Damar kaynaklı ağrıyı değerlendirmede ilk ve en pratik objektif test ayak bileği-kol indeksidir (ABI). Bu testte ayak bileği ve koldan ölçülen tansiyon değerleri oranlanır; 0,90’ın altındaki değerler periferik arter hastalığı lehine yorumlanır. Değerlendirme genellikle şu adımlarla ilerler:
Bel kaynaklı şikâyet düşünüldüğünde nörolojik muayene ve lomber MR ilgili branşlarla birlikte planlanır. Tanı adımları hakkında daha fazla bilgi için periferik arter hastalığı nasıl teşhis edilir yazımıza göz atabilirsiniz.
Yürürken başlayan ve dinlenince geçen ağrı genellikle acil değildir; ancak bazı bulgular hızlı değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112’yi aramak ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir:
Pıhtı belirtileri için derin ven trombozu sayfamızı inceleyebilirsiniz. Kan sulandırıcı veya damar ilacı kullanıyorsanız ilacınızı kendi kararınızla bırakmamalı, değişiklik için mutlaka hekiminize danışmalısınız.
Ankara’da yürürken bacak ağrısı şikâyetiyle kalp ve damar cerrahisi muayenesine gelmeden önce birkaç basit hazırlık değerlendirmeyi kolaylaştırır. Prof. Dr. Suat Doğancı’nın Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde süreç; öykü, fizik muayene, ABI ölçümü ve gerekirse renkli Doppler ultrason ile planlanır.
Muayene sonucunda bel kaynaklı bir neden ön planda ise ilgili branşa yönlendirme yapılır; damar kaynaklı bir sorun saptanırsa yaşam tarzı düzenlemeleri, denetimli yürüyüş egzersizi, ilaç tedavisi ve gerektiğinde girişimsel seçenekler kişiye göre değerlendirilir. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan ya da WhatsApp hattından iletişime geçebilirsiniz. Toplardamar kaynaklı bacak şikâyetleri için Ankara varis tedavisi sayfamız, sık merak edilenler için sık sorulan sorular sayfamız da yol gösterici olabilir.
Ağrı baldırda ve ayakta dinlenince geçiyorsa, ayrıca ayakta soğukluk veya nabız zayıflığı varsa kalp ve damar cerrahisi ile başlamak uygundur. Ağrı belden bacağa yayılıyor, uyuşmayla birlikte oluyor ve oturunca geçiyorsa beyin ve sinir cerrahisi veya fizik tedavi değerlendirmesi öne çıkar.
Belirli bir mesafeden sonra tekrarlayan ve durunca geçen baldır krampı periferik arter hastalığının tipik belirtilerinden biridir. Ancak kas yorgunluğu, elektrolit bozuklukları gibi başka nedenler de olabileceği için muayene ve ABI ölçümüyle değerlendirilmelidir.
Evet, özellikle ileri yaşta ve diyabeti olan kişilerde iki durum birlikte görülebilir. Bu nedenle bel tedavisine rağmen şikâyeti süren kişilerde damar değerlendirmesi de yapılması önerilir.
ABI, ayak bileği ve koldan ölçülen sistolik tansiyon değerlerinin oranıdır. Muayene sırasında tansiyon aleti ve Doppler cihazıyla birkaç dakikada yapılır; 0,90’ın altındaki değerler periferik arter hastalığı lehine yorumlanır.
Kas zorlanmasına bağlı ağrılar kendiliğinden geçebilir; ancak düzenli tekrarlayan, hep aynı mesafede başlayan ağrı altta yatan bir dolaşım veya sinir sorununa işaret edebilir. Bu tür şikâyetlerin nedeni belirlenmeden yalnızca ağrı kesiciyle takip edilmesi önerilmez.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara