Bacakların damar hastalığı atardamarların daralması veya tıkanması olup, en yaygın nedeni ateroskleroz yani damar sertliğidir. Başlangıçta çoğu kez hiçbir belirti vermez. Genel olarak 50 yaş üzerindeki erkeklerin %5-15 inde şikayete yol açmayan damar hastalığı bulunur. Bununla beraber bu sessiz damar hastalığı sıklıkla kalpte koroner damar hastalığı ve şah damar hastalıklarına bağlı ciddi sorunlar nedeni ile risk taşır.

Bacakların damar hastalığına bağlı en yaygın şikayet yol yürümekle, koşmakla, merdiven çıkmakla baldırlara, uyluk çevresindeki ve kalçadaki adalelere gelen ve genellikle kramp şeklinde olan ağrıdır (kladikasyo intermittant). Yürümekle gelen ağrının en önemli özelliği yürüyüş durdurulduğunda ağrının 3-5 dakika içinde kendiliğinden geçmesidir. Ağrı hemen her zaman her yürüyüşle aynı mesafede gelir. Ancak zamanla bu mesafe kısalabilir.

Zamanla ağrı, istirahat anlarında bile hissedilmeye başlar. Bir diğer önemli belirti ise ayak ve parmaklarda iyileşmeyen yaralar ile kangren gelişimidir.

Hastanın şikayetlerini dinleyerek ve başta bacaklardaki damarların nabızlarını muayenesi olmak üzere çeşitli muayene yöntemleri ile bacaklardaki atardamar hastalığı tanınabilir. Genellikle diz arkasında ya da ayak bileğinin iç bölümündeki damarların nabzı azalmış ya da alınamaz hale gelmiştir. Bunun yanında başta kan kolesterol ve lipid düzeyleri olmak üzere, çeşitli laboratuar testleri en önemli damar hastalığı nedeni olan damar sertliğini (ateroskleroz) araştırmada yardımcıdır.

Damar hastalığı tanısını koymak için en basit yöntem bir Doppler cihazı yardımı ile bacaklarda ve kollarda kan basıncının ölçülüp birbirine oranlanmasıdır (ABI). Bu ağrısız ve basit bir test olmakla beraber güvenlidir.

Yürümekle gelen ağrının tam olarak değerlendirilmesi koşu bandında (treadmil) hastanın yürütülmesi ile mümkündür. Damar hastalığının derecesi ve hangi damarları ne ölçüde tutmuş olduğunu değerlendirmek için kullanılan diğer testler: Dubleksultrason (Renkli Doppler ultrasonografi), Nabız hacim kaydı (PVR), manyetik rezonans anjiografi, bilgisayarlı tomografik anjiyografidir.

Damar hastalığı tanısında en güvenilir yöntem olarak halen anjiografi kabul edilmektedir.

Damar Anevrizma Tedavisi

Erken dönemde belirlenen bacak damarlarının hastalıkları egzersiz ile daha aktif bir yaşam, kilo verme, varsa şeker hastalığının ve hipertansiyonun tedavisi, yüksek kolesterol ve lipit düzeyinin düşürülmesi ve sigaranın kesilmesi ile tedaviye başlanabilir. Bu tedaviye ek olarak kan pulcuklarının yapışkanlığını azaltan ya da halk arasındaki ifade ile kanın sulandırılması olan aspirin veya benzeri grup ilaçlar da verilmektedir. Başlangıç halinde damar hastalıklarının bu tip bir tedavi ile kontrolü ve kalp ya da beyin damarlarına bağlı kötü olayların gelişmesinin engellenmesi mümkündür ve yürüme ağrısı olan hastaların %75 i sadece böyle bir tedavi ile büyük oranda rahat edebilirler.

Ancak yine önemli bir grup hastaya ilaç ve yaşam şekline ait tedavi yeterli olmaz. Özellikle kısa mesafelerde yürüme ağrısı olan ya da istirahatta ağrı, ayaklarda yara ve kangren olan durumlarda bu tedavi tek başına yeterli değildir. Bu durumlarda balon anjioplasti ve bazen stent, daha ileri aşamalarda ise çoğu kez cerrahi bir işlem gereklidir.

Başlıca damar cerrahi yöntemleri kısa olan darlık ya da tıkanıklıkların damar içinden sıyrılarak çıkarılması (endarterektomi), daha uzun tıkanıklıkların suni ya da doğal bir damar grefti ile atlanması (bypass) veya bu yöntemlerin uygulanamadığı durumlarda damarlarda spazma neden olan sinir köklerinin tahrip edilmesi veya çıkarılması (sempatektomi) uygulanabilmektedir.

Bütün bu tedavi yöntemlerinin başarısız kaldığı durumlarda ise son çare kangrenleşmiş ya da canlılığını yitirmiş olan dokunun kesilmesidir (amputasyon). Bununla beraber günümüzde amputasyonların %90’nı sadece ayak parmaklarının kesilmesi ile sınırlı olabilmektedir.