Derin Ven Trombozu Nedir?
Derin ven trombozu, vücutta derin yerleşimli venlerin (toplardamarların) pıhtılaşarak tıkanmasıdır. Ven trombozu bir toplardamar hastalığıdır; atardamar tıkanıklığı ile karıştırılmamalıdır. Her ikisi de damar tıkanıklığı olsa da, bu iki hastalık birbirinden oldukça farklıdır.
(Ven = Toplardamar, Tromboz = Pıhtılaşma)
En sık bacak toplardamarlarında görülür.
Bacak toplardamarında pıhtı ile tıkanma olduğunda en önemli bulgu, ayakta şişlik ve ağrıdır.
Tanı konulduğu anda kan sulandırıcı ilaç başlanmalıdır. Bu tedavi en az 3-6 ay sürer.
Kan sulandırıcı ilaçlar yeni pıhtı oluşumunu engeller ve pıhtının akciğere atılma riskini azaltır.
Bu ilaçlar mevcut pıhtıyı eritmez.
Pıhtı az sayıda damarı etkiliyorsa, bu tedavi yeterli olabilir; ancak bacaktaki çoğu damar tıkanmışsa bacak şişliği kalıcı hale gelebilir.
Pıhtıyı tamamen temizleyen tedaviler yalnızca anjiyo ile mümkündür.
Her hasta için anjiyo gerekli olmayabilir; ancak pıhtı kasık damarına ulaşmışsa ve şişlik belirginse, anjiyo önerilir.
Anjiyo tedavisi özellikle pıhtı yeni oluşmuşsa (ilk 15 gün içinde) çok etkilidir. 15 ila 30 gün arasında ise kısmen etkili olabilir.
Tedavi ne kadar erken yapılırsa, başarı oranı o kadar yüksek olur.
Ven Nedir, Ne İşe Yarar?
Ven, toplardamar anlamına gelir. Vücutta toplardamarlar iki gruba ayrılır: Derin venler ve yüzeyel venler. Derin venler dıştan görünmeyen, kaslar arasında ve atardamarlarla birlikte yer alır. Daha önemli oldukları için derin bölgelerde korunurlar.
Toplardamarlar, vücutta kullanılmış olan (oksijeni azalmış) kirli kanı kalbe taşır. Bu damarlardaki kan akışı tek yönlüdür ve hep kalbe doğrudur. Bacaklarda, her 5-10 cm’de bir yer alan kapakçıklar, kanın geri akmasını engeller. Bu kapakçıklar yetersiz çalışırsa, geri akış (venöz yetmezlik) oluşur.
Derin venler pıhtı ile tıkanırsa, bu damarlardan kan kalbe taşınamaz, bu da kanın birikerek o bölgede şişlik oluşturmasına neden olur.
Toplardamar Akışının Bozulduğu Durumlar:
- Venöz yetmezlik (kapak yetersizliği)
- Derin ven trombozu (pıhtı ile tıkanma)
Bacakta Derin Ven Trombozu
En sık bacak damarlarında olur ve genellikle tek bacağı etkiler (%5 ihtimalle her iki bacakta da olabilir). Genç kadınlarda daha çok sol bacakta görülür. Aniden başlar, bu duruma “akut derin ven trombozu” denir. Şişlik bazen ağrılı, bazen ağrısızdır. Yere basmak zorlaşabilir.
Pıhtı genellikle baldır kaslarındaki damarlarda başlar ve yukarı doğru ilerledikçe hastalığın şiddeti artar. Pıhtının kasık toplardamarına ulaşması kötü bir bulgudur.
Ven Trombozu Önemli Bir Hastalık mıdır?
Evet, önemlidir. Çünkü standart tedavi her zaman yeterli olmayabilir. Pıhtı damarları tıkar ve bazı hastalarda kalıcı sorunlara yol açabilir. Yan yollar (kollateral damarlar) açılarak akım sağlanabilir ama ana damar kadar etkili olmaz.
Hastalık ilk ayında “akut”, bir aydan uzun süredir varsa “kronik” olarak değerlendirilir.
Belirtiler:
- Bacak şişliği: En sık görülen belirtidir. Genellikle ayak bileğinde başlar, yukarı ilerledikçe diz üstüne kadar yayılabilir.
- Ağrı: Şişlikle birlikte olabilir ama her hastada görülmez.
- Morarma: Nadiren görülür, kan sulandırıcı başladıktan sonra kaybolur.
- Akciğere pıhtı atması (pulmoner emboli): En ciddi komplikasyondur.
Şikayetler ayaktayken artar; yatınca ve ayağı yükseltince şişlik azalır ama bu geçici bir durumdur. Gün geçtikçe yeni damar yolları oluşabilir ama pıhtı tamamen çözülmediği sürece kalıcı hasar riski vardır.
Pulmoner Emboli Nedir?
Bacak damarındaki pıhtının akciğere atılmasıdır. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve bazen kanlı balgamla kendini gösterir. Büyük pıhtılar ciddi risk oluşturur.
DVT Kimlerde Daha Sık Görülür?
- 40 yaş üstü bireylerde
- Gebelik ve lohusalık döneminde
- Doğum kontrol hapı kullananlarda
- Kanser hastalarında
- Büyük cerrahiler sonrası (özellikle ortopedik)
- Bacak kırığı/alçısı olanlarda
- Uzun süre hareketsiz kalanlarda
- Genetik pıhtılaşma yatkınlığı olanlarda
DVT Tedavisi:
- Kan sulandırıcı ilaçlar (ana tedavi)
- Bacağın yükseltilerek dinlendirilmesi
- Varis çorabı kullanımı (gündüz giyilir, gece çıkarılır)
- Erken dönemde bacağın hareketlendirilmesi
- Gerekli durumlarda anjiyo ile pıhtının temizlenmesi
Anjiyo ile DVT Tedavisi
Anjiyo, damarın içine girilerek pıhtının ilaçla veya mekanik yollarla temizlenmesidir.
İki yöntem vardır:
- Tromboliz: Pıhtı içine yerleştirilen kateter aracılığıyla uzun süreli ilaç verilmesi.
- Trombektomi: Pıhtının mekanik olarak çıkarılması.
- Bazı sistemler ultrason dalgaları ve ilaç kombinasyonunu birlikte kullanır (EKOS sistemi).
Kronik DVT Nedir?
Bir aydan uzun süredir var olan DVT’ye denir. Bu evrede de tedavi mümkündür.
