Bacakların damar hastalığı, atardamarların daralması veya tıkanması olup, en yaygın nedeni ateroskleroz yani damar sertliğidir. Başlangıçta çoğu kez hiçbir belirti vermez. Genel olarak 50 yaş üzerindeki erkeklerin %5-15’inde şikayete yol açmayan damar hastalığı bulunur. Bununla beraber bu sessiz damar hastalığı, sıklıkla kalpte koroner damar hastalığı ve şah damar hastalıklarına bağlı ciddi sorunlara neden olduğu için risk taşır.

Bacak damar hastalığına bağlı en yaygın şikayet; yol yürümekle, koşmakla, merdiven çıkmakla baldırlara, uyluk çevresindeki ve kalçadaki adalelere gelen ve genellikle kramp şeklinde olan ağrıdır (kladikasyo intermittant). Yürümekle gelen ağrının en önemli özelliği, yürüyüş durdurulduğunda ağrının 3-5 dakika içinde kendiliğinden geçmesidir. Ağrı, hemen her zaman her yürüyüşte aynı mesafede gelir. Ancak zamanla bu mesafe kısalabilir.

Zamanla ağrı artık istirahatte bile ortaya çıkmaya başlar. Bir diğer önemli belirti ise ayakta ve parmaklarda iyileşmeyen yaralar ve gangrendir.

Hastanın şikayetlerini dinleyerek ve başta bacaklardaki damarların nabzını muayene ederek, çeşitli yöntemlerle bacaklardaki atardamar hastalığı tanınabilir. Genellikle diz arkasında ya da ayak bileğinin iç bölümündeki damarların nabzı azalmış ya da alınamaz hale gelmiştir. Bunun yanında başta kan kolesterol ve lipid düzeyleri olmak üzere çeşitli laboratuvar testleri, en önemli damar hastalığı nedeni olan damar sertliğini (ateroskleroz) araştırmada yardımcıdır.

Damar hastalığı tanısını koymak için en basit yöntem, bir Doppler cihazı yardımıyla bacaklarda ve kollarda kan basıncının ölçülüp birbirine oranlanmasıdır (ABI). Bu ağrısız ve basit bir test olmakla beraber güvenlidir.

Yürümekle gelen ağrının tam olarak değerlendirilmesi, koşu bandında (treadmill) hastanın yürütülmesiyle mümkündür. Damar hastalığının derecesi ve hangi damarları ne ölçüde tuttuğunu değerlendirmek için kullanılan diğer testler: Dubleks ultrason (Renkli Doppler ultrasonografi), Nabız hacim kaydı (PVR), manyetik rezonans anjiyografi, bilgisayarlı tomografi anjiyografidir.

Damar hastalığı tanısında en güvenilir yöntem olarak hâlen anjiyografi kabul edilmektedir.

Erken dönemde belirlenen bacak damar hastalıkları; egzersizle daha aktif bir yaşam, kilo verme, varsa şeker hastalığı ve hipertansiyonun tedavisi, yüksek kolesterol ve lipid düzeylerinin düşürülmesi ve sigaranın bırakılması ile tedaviye başlanabilir. Bu tedaviye ek olarak, kan pulcuklarının yapışkanlığını azaltan, yani halk arasında “kan sulandırıcı” olarak bilinen aspirin veya benzeri ilaçlar verilmektedir. Başlangıç halindeki damar hastalıklarının bu tip bir tedaviyle kontrolü ve kalp ya da beyin damarlarına bağlı kötü olayların önlenmesi mümkündür. Yürüme ağrısı olan hastaların %75’i sadece bu tedaviyle büyük oranda rahat edebilir.

Ancak, yine önemli bir grup hastada ilaç ve yaşam tarzına yönelik tedavi yeterli olmaz. Özellikle kısa mesafelerde yürüme ağrısı olan ya da istirahatte ağrı, ayaklarda yara ve gangren olan durumlarda bu tedavi tek başına yeterli değildir. Bu durumlarda balon anjiyoplasti ve bazen stent, daha ileri aşamalarda ise çoğu kez cerrahi bir işlem gerekebilir.

Başlıca damar cerrahisi yöntemleri; kısa olan darlık veya tıkanıklıkların damar içinden sıyrılarak çıkarılması (endarterektomi), daha uzun tıkanıklıkların suni ya da doğal bir damar grefti ile atlanması (bypass) veya bu yöntemlerin uygulanamadığı durumlarda, damarlarda spazma neden olan sinir köklerinin tahrip edilmesi ya da çıkarılması (sempatektomi) şeklinde uygulanabilir.

Bütün bu tedavi yöntemlerinin başarısız kaldığı durumlarda ise son çare, kangrenleşmiş veya canlılığını yitirmiş olan dokunun kesilmesi (amputasyon) olur. Bununla beraber günümüzde amputasyonların %90’ı sadece ayak parmaklarının kesilmesi ile sınırlı olabilmektedir.