WhatsApp
Bizi Arayın

Lenfödem Nasıl Teşhis Edilir? Ankara’da Hangi Tetkikler Yapılır?

Lenfödem tanısında kol ve bacak şişliğinin değerlendirilmesini anlatan bilgilendirme görseli

İçindekiler

Kısa cevap: Lenfödem tanısı çoğu hastada ayrıntılı öykü ve fizik muayeneyle konur; kol veya bacak çevresi ölçümleri, Stemmer işareti ve cildin dokusu değerlendirilir. Gerekli görülen durumlarda lenf dolaşımını gösteren lenfosintigrafi, şişliğin başka nedenlerini dışlamak için renkli Doppler ultrason ve kan tahlilleri istenebilir; hangi tetkikin gerektiği kişinin şikâyetine ve öyküsüne göre belirlenir.

Kolda ya da bacakta geçmeyen bir şişlik fark eden kişilerin aklındaki ilk soru genellikle “Bu lenfödem mi?” olur. Şişliğin nedeni lenf sisteminden kaynaklanabileceği gibi toplardamar hastalığı, pıhtı, lipödem ya da kalp, böbrek ve karaciğer gibi organlarla ilgili durumlar da olabilir. Bu nedenle lenfödem tanısı, benzer tabloların adım adım ayırt edilmesine dayanır. Bu rehberde lenfödemin nasıl teşhis edildiğini, hangi tetkiklerin hangi amaçla yapıldığını ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini özetliyoruz.

Lenfödem nasıl teşhis edilir?

Lenfödem tanısının temeli hekim muayenesidir; tetkikler muayene bulgularını desteklemek, evreyi belirlemek ve başka nedenleri dışlamak için kullanılır. Lenfödem (lenf sıvısının dokuda birikmesiyle oluşan kronik şişlik), lenf damarlarının ya da lenf bezlerinin sıvıyı yeterince taşıyamaması sonucu gelişir. Uluslararası Lenfoloji Derneği’nin (ISL) güncel uzlaşı raporunda da tanının öncelikle klinik değerlendirmeye dayandığı, görüntüleme yöntemlerinin ise gerekli durumlarda tanıyı doğrulamak için kullanıldığı vurgulanır.

Tanı süreci genellikle şu sırayla ilerler:

  1. Öykü: Şişliğin ne zaman ve nasıl başladığı, tek ya da iki taraflı olup olmadığı, geçirilmiş ameliyat, ışın tedavisi (radyoterapi), enfeksiyon ve ailede benzer şikâyet olup olmadığı sorgulanır.
  2. Fizik muayene: Şişliğin yayılımı, cildin kıvamı, parmakla bastırınca iz kalıp kalmadığı ve Stemmer işareti değerlendirilir.
  3. Ölçüm: Kol veya bacak belirli noktalardan ölçülerek iki taraf karşılaştırılır ve takip için başlangıç değeri kaydedilir.
  4. Tetkik: Gerekli görülürse görüntüleme ve kan tahlilleri ile tanı desteklenir ya da başka nedenler dışlanır.

Muayenede hangi bulgulara bakılır?

Muayenede en çok önem taşıyan bulgular şişliğin dağılımı, cilt değişiklikleri ve Stemmer işaretidir. Stemmer işareti, ayağın ikinci parmağının (kolda ise elin orta parmağının) üst kısmındaki derinin iki parmak arasında tutulup kaldırılamamasıdır. Pozitif Stemmer işareti lenfödem lehine bir bulgudur; ancak özellikle erken dönemde negatif olabilir ve tek başına lenfödemi dışlamaz.

Muayenede ayrıca şu bulgular değerlendirilir:

  • Parmakla bastırınca çukur kalması (gode bırakan ödem): Erken evrelerde sık görülür.
  • Cildin kalınlaşması ve sertleşmesi (fibrozis): İlerleyen evrelerde gode bırakma azalabilir.
  • El ya da ayak sırtının şişliğe katılıp katılmadığı: Lipödemde ayak ve el genellikle şişlikten etkilenmez.
  • Ciltte kızarıklık, sıcaklık, yara veya sıvı sızıntısı olup olmadığı.
  • Toplardamar hastalığına ait bulgular: Varisler, ayak bileği çevresinde renk değişikliği.

Muayene bulguları aynı zamanda lenfödemin evresini belirlemeye yardımcı olur. Evrelerin ayrıntısını lenfödem evreleri yazımızda bulabilirsiniz.

Kol ve bacak ölçümü neden önemlidir?

Ölçüm, şişliğin büyüklüğünü sayısal olarak ortaya koyar ve tedaviye yanıtın izlenmesini sağlar. En sık kullanılan yöntem, mezura ile kol veya bacağın belirli aralıklarla çevre ölçümünün yapılması ve iki tarafın karşılaştırılmasıdır. Bu ölçümlerden hacim hesaplanabilir. Bazı merkezlerde hacim ölçümü için kızılötesi ışıkla çalışan ölçüm cihazları (perometri) ya da su taşırma yöntemi de kullanılır.

Biyoempedans spektroskopisi (dokudaki sıvı miktarını zayıf bir elektrik akımıyla ölçen yöntem), şişlik gözle fark edilmeden önceki dönemde sıvı artışını göstermeye yardımcı olabilir. Bu nedenle özellikle meme kanseri tedavisi sonrası izlemde kullanılan yöntemlerden biridir. Ölçümlerin günün aynı saatinde ve aynı koşullarda tekrarlanması sonuçların karşılaştırılabilirliği açısından önemlidir; Ankara’da yaz sıcağında şişliğin gün içinde belirginleşebileceği düşünüldüğünde bu ayrıntı takipte fark yaratır.

Lenfödem tanısında hangi tetkikler yapılır?

Lenfödem tanısında en sık başvurulan görüntüleme yöntemi lenfosintigrafidir; renkli Doppler ultrason ve kan tahlilleri ise çoğunlukla şişliğin diğer nedenlerini dışlamak için istenir. Her hastada tüm tetkiklerin yapılması gerekmez; muayene bulguları tanıyı açıkça destekliyorsa ek görüntüleme ihtiyacı azalabilir.

Lenfosintigrafi

Lenfosintigrafi, el veya ayak parmakları arasına cilt altına az miktarda radyoaktif işaretli madde verilerek bu maddenin lenf damarları boyunca ilerleyişinin gama kamera ile görüntülenmesidir. Lenf akışının yavaşlaması, lenf bezlerine ulaşımın gecikmesi ya da sıvının cilde geri kaçması (dermal geri akım) lenfödem lehine bulgulardır. Tetkik nükleer tıp birimlerinde yapılır ve özellikle tanının net olmadığı durumlarda ya da doğuştan (primer) lenfödem düşünüldüğünde yol gösterir.

İndosiyanin yeşili (ICG) lenfografi

ICG lenfografi, cilt altına verilen floresan bir boyanın yakın kızılötesi kamera ile izlenmesiyle yüzeyel lenf damarlarını gösteren bir yöntemdir. Daha çok lenfödem cerrahisi planlanan hastalarda ve erken evre değerlendirmede, bu alanda deneyimli merkezlerde kullanılır.

Renkli Doppler ultrason

Renkli Doppler ultrason, toplardamarlarda pıhtı (derin ven trombozu) ve toplardamar yetmezliği olup olmadığını göstererek şişliğin damarsal nedenlerini ayırt etmeye yardımcı olur. Aynı zamanda cilt altı dokunun kalınlığı ve sıvı birikimi hakkında da bilgi verebilir. Tetkikin nasıl yapıldığına dair bilgi için renkli Doppler ultrason nedir yazımıza bakabilirsiniz.

MR lenfanjiyografi ve diğer görüntülemeler

Manyetik rezonans (MR) lenfanjiyografi, lenf damarlarını ve dokudaki sıvı dağılımını ayrıntılı gösterebilir; genellikle cerrahi planlama veya karmaşık durumlarda tercih edilir.

Kan tahlilleri

Kan tahlilleri lenfödemi doğrudan göstermez; ancak kalp, böbrek, karaciğer ve tiroid kaynaklı ödemi ya da kandaki protein (albümin) düşüklüğünü dışlamak için istenebilir. Kullanılan bazı ilaçların da bacaklarda şişliğe yol açabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle ilaç listesi muayenede mutlaka gözden geçirilir.

YöntemNe gösterir?Hangi durumda tercih edilir?
Fizik muayene ve Stemmer işaretiŞişliğin dağılımı, cilt değişiklikleri, evreHer hastada ilk adım
Çevre ve hacim ölçümüİki taraf arasındaki fark, zaman içindeki değişimTanı ve tedavi takibinde
Biyoempedans spektroskopisiDokudaki sıvı artışıErken dönem izlem, özellikle kol lenfödemi riski olanlarda
LenfosintigrafiLenf akışının işlevi ve yollarıTanı net değilse, primer lenfödem şüphesinde
ICG lenfografiYüzeyel lenf damarları ve geri akımCerrahi planlama, erken evre değerlendirme
Renkli Doppler ultrasonPıhtı, toplardamar yetmezliği, cilt altı dokuDamarsal nedenleri dışlamak için
Kan tahlilleriOrgan işlevleri, protein düzeyiSistemik ödem nedenlerini dışlamak için

Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.

Lenfödem hangi hastalıklarla karışabilir?

Lenfödem en sık lipödem, toplardamar yetmezliğine bağlı ödem, derin ven trombozu ve kalp ya da böbrek kaynaklı ödemle karışır. Ayırımda şişliğin tek ya da iki taraflı olması, ayak ve elin etkilenip etkilenmediği, ağrı ve hassasiyetin varlığı ile başlangıç hızı yol göstericidir.

  • Lipödem: Genellikle kadınlarda, iki bacakta simetrik, ayaklar korunur, dokuda hassasiyet ve kolay morarma olur. Ayrıntılar için lipödem ile lenfödem arasındaki farklar yazımızı okuyabilirsiniz.
  • Toplardamar yetmezliği: Akşamları artan, ayak bileği çevresinde belirgin şişlik; çoğunlukla varis ve cilt renk değişikliği eşlik eder.
  • Derin ven trombozu (DVT): Genellikle tek bacakta, birkaç gün içinde gelişen, ağrılı ve gergin şişlik.
  • Sistemik ödem: Kalp, böbrek veya karaciğer hastalığında şişlik çoğunlukla iki taraflıdır ve başka bulgular eşlik eder.

Kimlerde lenfödem açısından daha dikkatli değerlendirme gerekir?

Lenf bezlerinin çıkarıldığı ya da ışın tedavisi gördüğü kanser tedavisi sonrası hastalar lenfödem açısından daha yakından izlenmelidir. Meme kanseri nedeniyle koltuk altı lenf bezlerine girişim yapılanlarda kol, jinekolojik veya ürolojik kanser ameliyatı ve kasık bölgesine ışın tedavisi geçirenlerde bacak lenfödemi gelişebilir. Bu grupta yeni başlayan bir şişlikte hem lenfödem hem de hastalığın yeniden ortaya çıkma olasılığı onkoloji ekibiyle birlikte değerlendirilir. Kol lenfödemi için meme kanseri sonrası kol lenfödemi yazımız ayrıntılı bilgi içerir.

Çocukluk, ergenlik ya da genç erişkin dönemde başka bir neden olmadan başlayan şişlikler primer (doğuştan) lenfödemi düşündürebilir. Tekrarlayan cilt enfeksiyonu geçirenler, ileri derecede kilo fazlası olanlar ve uzun süredir tedavi edilmemiş toplardamar yetmezliği bulunanlarda da lenf sistemi zamanla etkilenebilir.

Ne zaman acil başvurmak gerekir?

Lenfödem genellikle yavaş gelişen bir durumdur; ancak bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112’yi aramak veya en yakın acil servise başvurmak gerekir:

  • Tek bacakta birkaç saat ya da gün içinde gelişen, ağrılı ve gergin şişlik (derin ven trombozu olasılığı)
  • Şişliğe eşlik eden ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı öksürük (akciğer embolisi olasılığı)
  • Şiş bölgede hızla yayılan kızarıklık, sıcaklık, ağrı ile birlikte ateş ve titreme (selülit veya erizipel adı verilen cilt enfeksiyonu)

Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler, bu ilaçları kendi başlarına bırakmamalı ya da dozunu değiştirmemeli; her türlü değişiklik için hekimlerine danışmalıdır. Pıhtı belirtileri hakkında bilgi için derin ven trombozu sayfamıza bakabilirsiniz.

Ankara’da Lenfödem Değerlendirmesine Gelmeden Önce Neler Hazırlanmalı?

Muayeneye hazırlıklı gelmek, tanı sürecini kısaltır ve gereksiz tetkikleri azaltır. Lenfödem şüphesiyle başvuran hastalarda değerlendirme; öykü ve muayene, ölçümler, gerekli görülürse renkli Doppler ultrason ve diğer tetkiklerin planlanması, ardından tanıya ve evreye göre tedavi planının oluşturulması şeklinde ilerler. Lenfosintigrafi gibi tetkikler gerektiğinde nükleer tıp birimlerine yönlendirme yapılır.

Gelirken şunları yanınızda bulundurmanız yararlı olur:

  • Geçirilmiş ameliyat, kanser tedavisi ve ışın tedavisi raporları
  • Daha önce yapılmış Doppler ultrason, lenfosintigrafi veya kan tahlili sonuçları
  • Düzenli kullandığınız ilaçların listesi
  • Şişliğin farklı günlerde çekilmiş fotoğrafları ve varsa kendi aldığınız ölçümler

Prof. Dr. Suat Doğancı, Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde kalp ve damar cerrahisi alanında lenfödem, lipödem ve toplardamar hastalıklarına yönelik değerlendirme yapmaktadır. Tedavi seçenekleri hakkında genel bilgi için Ankara lenfödem tedavisi sayfamızı ve komplet dekonjestif terapi yazımızı inceleyebilirsiniz. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan ya da WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Diğer sorularınız için sık sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ankara’da lenfödem tanısı için hangi bölüme başvurulur?

Kol veya bacakta geçmeyen şişlik için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene sonrasında gerekirse fizik tedavi, nükleer tıp veya onkoloji gibi bölümlerle birlikte değerlendirme planlanır.

Lenfödem tanısı için lenfosintigrafi şart mı?

Hayır, her hastada gerekmez. Öykü ve muayene bulguları tanıyı açıkça destekliyorsa lenfödem klinik olarak tanınabilir; lenfosintigrafi daha çok tanının net olmadığı veya primer lenfödem düşünülen durumlarda istenir.

Lenfödem kan tahliliyle anlaşılır mı?

Kan tahlili lenfödemi doğrudan göstermez. Tahliller, şişliğin kalp, böbrek, karaciğer, tiroid veya protein düşüklüğü gibi başka nedenlerini dışlamak için kullanılır.

Doppler ultrason lenfödemi gösterir mi?

Doppler ultrason esas olarak toplardamarlardaki pıhtı ve yetmezliği değerlendirir. Lenfödemde cilt altı dokudaki değişiklikler hakkında fikir verebilir; ancak lenf akışını göstermez.

Stemmer işareti negatifse lenfödem olmadığı anlamına gelir mi?

Hayır. Stemmer işareti özellikle erken evre lenfödemde negatif olabilir. Tanı, diğer muayene bulguları ve gerekirse tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

Özetle

  • Lenfödem tanısı çoğunlukla öykü, fizik muayene, Stemmer işareti ve kol ya da bacak ölçümleriyle konur.
  • Lenfosintigrafi lenf akışını gösteren temel görüntüleme yöntemidir; Doppler ultrason ve kan tahlilleri ise şişliğin diğer nedenlerini dışlamaya yardımcı olur.
  • Tek bacakta ani ağrılı şişlik, nefes darlığı ya da ateşle yayılan kızarıklık acil durumdur; 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.