

Kısa cevap: ESWT (ekstrakorporeal şok dalga tedavisi) öncesinde gebelik, kan sulandırıcı kullanımı, kalp pili, uygulama bölgesinde enfeksiyon veya aktif pıhtı gibi durumların hekime mutlaka bildirilmesi gerekir. Seans sonrasında çoğu kişi günlük işlerine aynı gün dönebilir; ancak hasta bilgilendirme kaynaklarında yoğun ve darbeli egzersizden genellikle 48 saat kaçınılması, uygulama bölgesine buz konmaması ve hekime danışmadan iltihap giderici ağrı kesici kullanılmaması önerilir. Ayrıntılar uygulanan bölgeye ve tedavi amacına göre kişiye özel belirlenir.
ESWT, vücut dışından odaklanmış basınç dalgalarının hedef dokuya yönlendirildiği, kesi gerektirmeyen bir cihazlı işlemdir. Damar hastalıkları pratiğinde lipödem ve lenfödem gibi durumlarda bütüncül tedavi planının destekleyici bir parçası olarak değerlendirilebilir. Ankara’da muayene sırasında en sık duyduğumuz sorular seanstan çok, seansın öncesi ve sonrasıyla ilgilidir: “Spora ne zaman dönebilirim?”, “Kan sulandırıcı kullanıyorum, ESWT olur mu?”, “Kışın sauna veya hamama gidebilir miyim?” Bu yazıda bu soruları sırasıyla ele alıyoruz.
ESWT öncesinde kullanılan tüm ilaçlar, gebelik durumu, kalp ve ritim cihazları, geçirilmiş pıhtı ve kanser öyküsü hekime eksiksiz bildirilmelidir. Bu bilgiler, işlemin uygun olup olmadığını ve hangi ayarlarla uygulanacağını doğrudan etkiler. Muayeneye gelirken aşağıdakileri yanınızda bulundurmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır:
Kan sulandırıcı (antikoagülan) kullanan kişilerde ESWT genellikle uygulanmaz ya da çok dikkatli bir değerlendirmeden sonra karar verilir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) hastanelerinin hasta bilgilendirme broşürlerinde varfarin gibi antikoagülanlar ve kanama bozuklukları ESWT’ye engel durumlar arasında sayılmakta; aspirin veya klopidogrel gibi kan pulcuğu ilaçlarında ise kararın bireysel verildiği belirtilmektedir. Basınç dalgaları dokuda küçük kanamalara ve morluğa yol açabildiği için bu ilaçlar riski artırabilir.
Burada önemli bir uyarı vardır: kan sulandırıcı ilacınızı ESWT için kendi kararınızla bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin. Bu ilaçlar çoğu zaman derin ven trombozu (DVT), ritim bozukluğu veya kalp kapağı gibi önemli nedenlerle kullanılır. İlacın gerekliliği ve ESWT’nin ertelenip ertelenmeyeceği, ilacı düzenleyen hekimle birlikte değerlendirilir. Kan sulandırıcılarla ilgili genel bilgi için Kan Sulandırıcı Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler yazımıza göz atabilirsiniz.
ESWT; gebelikte, uygulama bölgesinde enfeksiyon, tümör veya aktif pıhtı (tromboz) bulunduğunda ve kanama eğilimi olan kişilerde genellikle uygulanmaz. Bazı durumlarda ise işlem tamamen dışlanmaz, ancak ertelenebilir veya ayarları değiştirilebilir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı genel hatlarıyla özetler:
| Durum | Genel yaklaşım | Neden önemlidir? |
|---|---|---|
| Gebelik veya gebelik planı | Genellikle uygulanmaz | Gebelikte güvenliğe dair yeterli veri bulunmaz |
| Antikoagülan kullanımı, kanama bozukluğu | Genellikle uygulanmaz; hekimle ayrıca değerlendirilir | Dokuda kanama ve morluk riski artabilir |
| Aspirin, klopidogrel gibi kan pulcuğu ilaçları | Bireysel karar verilir | Morluk eğilimi artabilir; ilaç kendiliğinden bırakılmamalıdır |
| Uygulama bölgesinde aktif pıhtı (DVT) | Uygulanmaz; önce pıhtı tedavi edilir | Pıhtının yerinden oynaması riski göz ardı edilmemelidir |
| Bölgede enfeksiyon, açık yara veya şiddetli iltihap | İyileşene kadar ertelenir | Enfeksiyonun yayılması ve şikâyetlerin artması önlenir |
| Bölgede tümör veya kanser öyküsü | Genellikle uygulanmaz; onkoloji bilgisi gerekir | Dokuya etkisi bu durumda öngörülemez |
| Kalp pili veya elektronik implant | Bölgeye ve cihaza göre değerlendirilir | Cihazın çalışması etkilenebilir |
| Ciddi dolaşım bozukluğu veya his kaybı (diyabetik nöropati) | Ayrıntılı damar değerlendirmesinden sonra karar verilir | Doku beslenmesi ve geri bildirim azalmış olabilir |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Diyabeti olan ve ayaklarında his azalması bulunan kişilerde bacak atardamarlarının da değerlendirilmesi gerekebilir. Bu konuyu Diyabette Bacak Damar Tıkanıklığı Nasıl Anlaşılır? yazımızda ve periferik arter hastalığı sayfamızda ayrıntılı olarak anlattık.
ESWT sonrasında yürüyüş gibi hafif günlük aktivitelere çoğu kişi aynı gün dönebilir; koşu, zıplama ve ağır ağırlık çalışması gibi yoğun egzersizlere ise genellikle 48 saat ara verilmesi önerilir. NHS hastanelerinin ESWT broşürlerinde de uygulanan bölgeyi zorlayan, darbeli ve ağrıyı artıran aktivitelerden ilk 48 saat kaçınılması tavsiye edilmektedir. Bu süre, tedavi edilen bölgeye, kişinin şikâyetlerine ve hekimin planına göre değişebilir.
Lipödem veya lenfödem nedeniyle ESWT planlanan kişilerde düzenli hareket tedavinin önemli bir parçasıdır. Hekim, yoğun egzersize ara verilen bu kısa dönemde yürüyüş, hafif esneme veya su içi egzersiz gibi daha hafif seçenekler önerebilir. Basınçlı giysi (kompresyon) kullanan hastaların giysiyi seans sonrasında ne zaman giyeceği de muayenede ayrıca konuşulur.
ESWT sonrası uygulama bölgesine buz konması ve iltihap giderici ağrı kesicilerin (ibuprofen, naproksen gibi) kendiliğinden kullanılması genellikle önerilmez. Bunun nedeni, ESWT’nin dokuda başlatmayı amaçladığı iyileşme yanıtının bu uygulamalarla baskılanabileceğinin düşünülmesidir. NHS broşürlerinde gerekirse parasetamol gibi basit ağrı kesicilerin tercih edilebileceği belirtilir; yine de herhangi bir ilaca başlamadan önce, özellikle başka ilaçlar kullanıyorsanız hekiminize danışmanız gerekir.
Seans sonrası ilk günlerde uygulama bölgesinde kızarıklık veya hafif şişlik varsa sauna, hamam ve çok sıcak banyo yerine ılık duş tercih edilmesi uygun olur. Kış aylarında sıcak ortamlar daha sık tercih edildiği için bu soru özellikle sonbahar ve kış döneminde gündeme gelir. Lenfödemi olan kişilerde sıcağın şişliği artırabileceğini Lenfödemde Sauna, Hamam ve Kaplıcaya Girilir mi? yazımızda ayrıca ele aldık. Soğuk havada yürüyüşe çıkılabilir; ancak uygulama bölgesinin aşırı soğuğa doğrudan maruz kalmaması ve bölgeye soğuk kompres yapılmaması önerilir.
ESWT sonrasında uygulama bölgesinde geçici kızarıklık, hassasiyet, hafif şişlik, morluk veya karıncalanma görülebilir. Hasta bilgilendirme kaynaklarına göre bu yakınmaların çoğu birkaç gün içinde azalır ve genellikle bir sonraki seansa kadar geriler. Yakınmaların şiddeti; uygulama yoğunluğuna, tedavi edilen bölgeye ve kişinin dokusuna göre kişiden kişiye değişir. Uygulama şiddeti seans sırasında kişinin hissine göre ayarlanabildiği için rahatsızlık duyduğunuzda bunu uygulamayı yapan ekibe söylemeniz önemlidir.
ESWT genellikle tek bir uygulama olarak değil, birkaç seanstan oluşan bir kür hâlinde planlanır ve seanslar çoğunlukla bir ila iki hafta arayla yapılır. NHS kaynaklarında yaygın kullanımlar için çoğu zaman üç-dört seansın planlandığı ve en belirgin etkinin birkaç ay içinde ortaya çıkabileceği belirtilmektedir. Lipödem ve lenfödemde seans sayısı ve aralığı ise hastalığın evresine, eşlik eden tedavilere ve kişinin yanıtına göre belirlenir. Bu hastalıklarda ESWT’nin yeri hakkında Lipödemde ESWT ve Lenfödemde ESWT İşe Yarar mı? yazılarımızdan bilgi alabilirsiniz.
ESWT sonrası beklenen hafif yakınmalar birkaç gün içinde azalmıyorsa veya artıyorsa hekime başvurmak gerekir. Aşağıdaki durumlarda daha hızlı değerlendirme önemlidir:
Derin ven trombozunun belirtileri ve tedavisi hakkında derin ven trombozu (DVT) sayfamızda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Ankara’da ESWT planlanmadan önce ilk adım, şikâyetin nedenini netleştiren hekim muayenesidir. Muayenede bacaklardaki şişliğin, ağrının veya doku değişikliğinin lipödem, lenfödem ya da toplardamar yetmezliği gibi hangi duruma bağlı olduğu değerlendirilir. Gerekli görülürse renkli Doppler ultrason ile toplardamar ve atardamar dolaşımı incelenir; aktif pıhtı veya ciddi dolaşım bozukluğu olup olmadığı bu aşamada ortaya konur. ESWT’nin tedavi planına eklenip eklenmeyeceği, seans sayısı ve seans sonrası öneriler bu bilgilere göre kişiye özel belirlenir; tedavi süresince kontrol muayeneleriyle yanıt izlenir.
Prof. Dr. Suat Doğancı, kalp ve damar cerrahisi uzmanı olarak Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde bu değerlendirmeyi yapmaktadır. Lipödem ve lenfödem hakkında genel bilgi için lipödem ve lenfödem sayfalarımıza, diğer sorular için sık sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.
Damar kaynaklı şişlik, lipödem veya lenfödem için ESWT düşünülüyorsa kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene ve gerekirse Doppler ultrason sonrasında ESWT’nin uygun olup olmadığına karar verilir.
Masa başı ve ağır fiziksel güç gerektirmeyen işlere çoğu kişi aynı gün veya ertesi gün dönebilir. Bedensel olarak yoğun çalışanlarda bu süre hekimle birlikte planlanır.
Hayır, kan sulandırıcı ilaç kendi kararınızla bırakılmamalıdır. ESWT’nin uygun olup olmadığı ve ilacın durumu, ilacı düzenleyen hekimle birlikte değerlendirilir.
Uygulama bölgesinde hafif morluk ve kızarıklık görülebilir ve çoğunlukla birkaç gün içinde azalır. Morluk giderek büyüyorsa veya ağrı artıyorsa hekime başvurulmalıdır.
Mevsim, ESWT’nin uygulanmasını genellikle değiştirmez. Kış aylarında dikkat edilmesi gereken nokta, seans sonrası ilk günlerde sauna, hamam ve çok sıcak banyodan kaçınmak ve bölgeye soğuk uygulama yapmamaktır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara