

Kısa cevap: Lenfödemde ESWT (ekstrakorporeal şok dalga tedavisi), standart tedavi olan komplet dekonjestif terapinin (KDT) yerine geçen bir yöntem değildir; bazı hastalarda KDT’ye ek olarak değerlendirilebilen destekleyici bir cihazlı uygulamadır. Meme kanseri sonrası kol lenfödemi üzerine yapılan küçük çalışmalarda ESWT’nin KDT’ye eklenmesiyle kol hacminde ve cilt sertliğinde ek iyileşme bildirilmiştir; ancak kanıt düzeyi düşüktür ve uzun dönem verisi sınırlıdır. Uygun olup olmadığına muayene ve gerekli tetkikler sonrasında karar verilir.
Lenfödem (lenf sıvısının dokularda birikmesiyle oluşan kronik şişlik) tanısı alan hastaların muayenede sık sorduğu sorulardan biri, manuel lenf drenajı ve bandajlamanın yanında cihazlı yöntemlerin de bir katkısı olup olmadığıdır. Ankara’da sonbaharla birlikte günlük hareketin azalması ve kalın kıyafetlerin kolu-bacağı sıkması, bazı hastalarda şişliğin daha fazla fark edilmesine yol açar. Bu yazıda ESWT ile manuel lenf drenajı (MLD) arasındaki farkı, ESWT’nin hangi hastalarda değerlendirilebileceğini, hangi durumlarda uygulanmadığını ve değerlendirme sürecini soru-cevap düzeninde özetliyoruz.
ESWT, cilt üzerinden dokuya yüksek enerjili ses dalgaları (şok dalgaları) ileten, kesi ya da iğne gerektirmeyen bir cihazlı uygulamadır. Uzun yıllardır kas-iskelet sistemi sorunlarında kullanılan bu yöntem, son yıllarda lenfödemde de araştırılmaktadır. Deneysel ve klinik çalışmalarda şok dalgalarının yeni lenf damarı oluşumunu (lenfanjiyogenez) uyarabileceği, dokudaki sertleşmeyi (fibrozis) azaltmaya katkı sağlayabileceği ve lenf akışını destekleyebileceği öne sürülmektedir.
Lenfödem ilerledikçe şişlik yalnızca sıvıdan ibaret olmaktan çıkar; cilt altında yağ dokusu artar ve doku sertleşir. Bu sertleşmiş dokuda manuel drenajın etkisi sınırlı kalabildiği için ESWT, özellikle fibrozis gelişmiş bölgelerde ek bir seçenek olarak gündeme gelir. Yöntem hakkında genel bilgi için ESWT (odaklı şok dalga tedavisi) nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Mevcut çalışmalar, ESWT’nin KDT ile birlikte uygulandığında bazı hastalarda kol hacminde, cilt kalınlığında ve omuz hareket açıklığında ek iyileşme sağlayabileceğini göstermektedir; ancak bu sonuçlar düşük kanıt düzeyine sahiptir. 2021 yılında Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlanan ve meme kanseri ilişkili lenfödemi inceleyen sistematik derleme ve meta-analizde, ESWT’nin KDT’ye eklenmesinin yalnızca KDT uygulanmasına göre lenfödem hacmini ve cilt kalınlığını daha fazla azalttığı bildirilmiştir.
Aynı çalışmanın yazarları önemli sınırlılıklara da dikkat çekmiştir:
Bu nedenle ESWT, lenfödem tedavisinde ana yöntem olarak değil, uygun seçilmiş hastalarda tedavi planına eklenebilecek destekleyici bir uygulama olarak değerlendirilir. Yanıt kişiden kişiye değişir.
Manuel lenf drenajı, lenf sıvısını el ile yapılan hafif ve ritmik hareketlerle sağlam lenf yollarına yönlendiren bir tekniktir; ESWT ise ses dalgalarıyla dokunun kendisini, özellikle sertleşmiş dokuyu hedefleyen cihazlı bir uygulamadır. MLD, kompresyon bandajı, egzersiz ve cilt bakımıyla birlikte KDT’nin temel bileşenlerinden biridir. ESWT ise bu bileşenlerin yerine geçmez; uygun hastalarda bunlara eklenebilir.
| Özellik | Manuel lenf drenajı (MLD) | ESWT (şok dalga tedavisi) |
|---|---|---|
| Uygulama şekli | Eğitimli terapistin el ile yaptığı hafif, ritmik hareketler | Cihaz başlığıyla cilt üzerinden şok dalgası iletimi |
| Ana hedef | Lenf sıvısının sağlam lenf yollarına yönlendirilmesi | Sertleşmiş dokunun yumuşaması ve lenf akışının desteklenmesi |
| Tedavideki yeri | KDT’nin temel bileşeni, kılavuzlarda yer alır | KDT’ye ek, destekleyici seçenek; kanıt düzeyi düşük |
| Uygun olabileceği durum | Lenfödemin tüm evrelerinde, tedavi planının parçası olarak | Özellikle fibrozisin belirgin olduğu, KDT’ye rağmen şişlik ve sertliğin sürdüğü seçilmiş hastalar |
| Uygulama sırasında | Genellikle rahat, masaj benzeri | Genellikle hafif rahatsızlık hissi; enerji düzeyine göre değişir |
| Birlikte kullanım | Kompresyon bandajı ve egzersizle birlikte | MLD, kompresyon ve egzersizin yerine değil, yanında |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
MLD’nin nasıl uygulandığını manuel lenf drenajı (MLD) nedir yazımızda, KDT’nin aşamalarını ise lenfödem tedavisinde komplet dekonjestif terapi yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
ESWT, tanısı netleşmiş, KDT ve kompresyon tedavisini düzenli sürdüren ancak şişlik veya doku sertliği devam eden seçilmiş lenfödem hastalarında değerlendirilebilir. Değerlendirmede şu noktalar göz önünde bulundurulur:
Lenfödemin evreleri ve tanı süreci hakkında lenfödem nedir sayfamızda ve lenfödem nasıl teşhis edilir yazımızda bilgi bulabilirsiniz.
Aktif enfeksiyon, tedavisi süren derin ven trombozu ve uygulama bölgesinde aktif tümör bulunması gibi durumlarda ESWT genellikle uygulanmaz. Bu tablolar, cihazlı herhangi bir işlemden önce ayrıca değerlendirilmelidir:
Lenfödemli kolda veya bacakta hızla yayılan kızarıklık ve ateş ya da tek bacakta ani başlayan ağrılı şişlik, ESWT gibi planlı tedavilerin değil acil değerlendirmenin konusudur. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112’yi aramak ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir:
Pıhtı belirtileri hakkında ayrıntılı bilgi için derin ven trombozu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ankara’da lenfödem için cihazlı bir uygulamaya karar verilmeden önce şişliğin nedeni, evresi ve mevcut tedaviye yanıtı değerlendirilir. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:
Prof. Dr. Suat Doğancı, Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde kalp ve damar cerrahı olarak lenfödem, lipödem ve toplardamar hastalıklarına yönelik değerlendirme yapmaktadır. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan ya da WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Diğer sorularınız için sık sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Lenfödem şikâyeti için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene ve Doppler ultrason ile şişliğin nedeni değerlendirilir; ESWT’nin tedavi planına eklenip eklenmeyeceğine bu değerlendirmeden sonra karar verilir.
Hayır. Mevcut bilimsel veriler ESWT’nin KDT’nin ve onun parçası olan manuel lenf drenajının yerine kullanılmasını desteklememektedir; ESWT uygun hastalarda bu tedavilere ek olarak değerlendirilir.
Uygulama sırasında çoğu kişi hafif bir vurma ve rahatsızlık hissi tarif eder. Hissedilen rahatsızlık, kullanılan enerji düzeyine ve bölgenin hassasiyetine göre değişir.
Çalışmaların büyük kısmı meme kanseri sonrası kol lenfödemi üzerine yapılmıştır. Uygulama kararı, kanser tedavisinin durumu da göz önüne alınarak onkoloji ekibiyle birlikte verilir.
Bacak lenfödeminde ESWT ile ilgili veriler kol lenfödemine göre daha sınırlıdır. Seçilmiş hastalarda, özellikle doku sertliği belirginse KDT’ye ek olarak değerlendirilebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara