WhatsApp
Bizi Arayın

Lenfödemde ESWT İşe Yarar mı? Manuel Drenajdan Farkı Nedir?

ESWT (şok dalga tedavisi) uygulamasını anlatan bilgilendirme görseli

İçindekiler

Kısa cevap: Lenfödemde ESWT (ekstrakorporeal şok dalga tedavisi), standart tedavi olan komplet dekonjestif terapinin (KDT) yerine geçen bir yöntem değildir; bazı hastalarda KDT’ye ek olarak değerlendirilebilen destekleyici bir cihazlı uygulamadır. Meme kanseri sonrası kol lenfödemi üzerine yapılan küçük çalışmalarda ESWT’nin KDT’ye eklenmesiyle kol hacminde ve cilt sertliğinde ek iyileşme bildirilmiştir; ancak kanıt düzeyi düşüktür ve uzun dönem verisi sınırlıdır. Uygun olup olmadığına muayene ve gerekli tetkikler sonrasında karar verilir.

Lenfödem (lenf sıvısının dokularda birikmesiyle oluşan kronik şişlik) tanısı alan hastaların muayenede sık sorduğu sorulardan biri, manuel lenf drenajı ve bandajlamanın yanında cihazlı yöntemlerin de bir katkısı olup olmadığıdır. Ankara’da sonbaharla birlikte günlük hareketin azalması ve kalın kıyafetlerin kolu-bacağı sıkması, bazı hastalarda şişliğin daha fazla fark edilmesine yol açar. Bu yazıda ESWT ile manuel lenf drenajı (MLD) arasındaki farkı, ESWT’nin hangi hastalarda değerlendirilebileceğini, hangi durumlarda uygulanmadığını ve değerlendirme sürecini soru-cevap düzeninde özetliyoruz.

ESWT nedir ve lenfödemde neden gündeme gelir?

ESWT, cilt üzerinden dokuya yüksek enerjili ses dalgaları (şok dalgaları) ileten, kesi ya da iğne gerektirmeyen bir cihazlı uygulamadır. Uzun yıllardır kas-iskelet sistemi sorunlarında kullanılan bu yöntem, son yıllarda lenfödemde de araştırılmaktadır. Deneysel ve klinik çalışmalarda şok dalgalarının yeni lenf damarı oluşumunu (lenfanjiyogenez) uyarabileceği, dokudaki sertleşmeyi (fibrozis) azaltmaya katkı sağlayabileceği ve lenf akışını destekleyebileceği öne sürülmektedir.

Lenfödem ilerledikçe şişlik yalnızca sıvıdan ibaret olmaktan çıkar; cilt altında yağ dokusu artar ve doku sertleşir. Bu sertleşmiş dokuda manuel drenajın etkisi sınırlı kalabildiği için ESWT, özellikle fibrozis gelişmiş bölgelerde ek bir seçenek olarak gündeme gelir. Yöntem hakkında genel bilgi için ESWT (odaklı şok dalga tedavisi) nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Lenfödemde ESWT işe yarar mı? Bilimsel veriler ne söylüyor?

Mevcut çalışmalar, ESWT’nin KDT ile birlikte uygulandığında bazı hastalarda kol hacminde, cilt kalınlığında ve omuz hareket açıklığında ek iyileşme sağlayabileceğini göstermektedir; ancak bu sonuçlar düşük kanıt düzeyine sahiptir. 2021 yılında Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlanan ve meme kanseri ilişkili lenfödemi inceleyen sistematik derleme ve meta-analizde, ESWT’nin KDT’ye eklenmesinin yalnızca KDT uygulanmasına göre lenfödem hacmini ve cilt kalınlığını daha fazla azalttığı bildirilmiştir.

Aynı çalışmanın yazarları önemli sınırlılıklara da dikkat çekmiştir:

  • Dahil edilen çalışmaların sayısı ve hasta sayısı azdır; kanıt düzeyi çok düşük olarak değerlendirilmiştir.
  • Çalışmalarda kullanılan cihaz tipi, enerji düzeyi ve seans sayısı farklıdır; herkes için geçerli tek bir uygulama protokolü belirlenememiştir.
  • Sonuçlar kısa dönemlidir; etkinin ne kadar sürdüğüne dair uzun dönem takip verisi sınırlıdır.
  • Çalışmaların büyük kısmı kol lenfödemi üzerinedir; bacak lenfödemi ve primer lenfödem için veriler daha azdır.
  • Yazarlar, ESWT’nin KDT’nin yerine kullanılmasını destekleyecek yeterli kanıt bulunmadığını açıkça belirtmiştir.

Bu nedenle ESWT, lenfödem tedavisinde ana yöntem olarak değil, uygun seçilmiş hastalarda tedavi planına eklenebilecek destekleyici bir uygulama olarak değerlendirilir. Yanıt kişiden kişiye değişir.

ESWT ile manuel lenf drenajı arasındaki fark nedir?

Manuel lenf drenajı, lenf sıvısını el ile yapılan hafif ve ritmik hareketlerle sağlam lenf yollarına yönlendiren bir tekniktir; ESWT ise ses dalgalarıyla dokunun kendisini, özellikle sertleşmiş dokuyu hedefleyen cihazlı bir uygulamadır. MLD, kompresyon bandajı, egzersiz ve cilt bakımıyla birlikte KDT’nin temel bileşenlerinden biridir. ESWT ise bu bileşenlerin yerine geçmez; uygun hastalarda bunlara eklenebilir.

ÖzellikManuel lenf drenajı (MLD)ESWT (şok dalga tedavisi)
Uygulama şekliEğitimli terapistin el ile yaptığı hafif, ritmik hareketlerCihaz başlığıyla cilt üzerinden şok dalgası iletimi
Ana hedefLenf sıvısının sağlam lenf yollarına yönlendirilmesiSertleşmiş dokunun yumuşaması ve lenf akışının desteklenmesi
Tedavideki yeriKDT’nin temel bileşeni, kılavuzlarda yer alırKDT’ye ek, destekleyici seçenek; kanıt düzeyi düşük
Uygun olabileceği durumLenfödemin tüm evrelerinde, tedavi planının parçası olarakÖzellikle fibrozisin belirgin olduğu, KDT’ye rağmen şişlik ve sertliğin sürdüğü seçilmiş hastalar
Uygulama sırasındaGenellikle rahat, masaj benzeriGenellikle hafif rahatsızlık hissi; enerji düzeyine göre değişir
Birlikte kullanımKompresyon bandajı ve egzersizle birlikteMLD, kompresyon ve egzersizin yerine değil, yanında

Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.

MLD’nin nasıl uygulandığını manuel lenf drenajı (MLD) nedir yazımızda, KDT’nin aşamalarını ise lenfödem tedavisinde komplet dekonjestif terapi yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

ESWT kimlerde değerlendirilebilir?

ESWT, tanısı netleşmiş, KDT ve kompresyon tedavisini düzenli sürdüren ancak şişlik veya doku sertliği devam eden seçilmiş lenfödem hastalarında değerlendirilebilir. Değerlendirmede şu noktalar göz önünde bulundurulur:

  • Lenfödemin evresi ve dokuda fibrozis (sertleşme) olup olmadığı
  • Lenfödemin nedeni: meme kanseri tedavisi sonrası gelişen kol lenfödemi gibi sekonder lenfödem ya da doğuştan yatkınlığa bağlı primer lenfödem
  • Kanser tedavisinin durumu ve onkoloji ekibinin görüşü
  • Kişinin KDT, kompresyon giysisi ve egzersiz programına uyumu
  • Uygulama bölgesinde cilt bütünlüğü ve enfeksiyon olup olmadığı

Lenfödemin evreleri ve tanı süreci hakkında lenfödem nedir sayfamızda ve lenfödem nasıl teşhis edilir yazımızda bilgi bulabilirsiniz.

Kimlerde ESWT uygulanmaz veya farklı değerlendirilir?

Aktif enfeksiyon, tedavisi süren derin ven trombozu ve uygulama bölgesinde aktif tümör bulunması gibi durumlarda ESWT genellikle uygulanmaz. Bu tablolar, cihazlı herhangi bir işlemden önce ayrıca değerlendirilmelidir:

  • Selülit veya erizipel (cilt ve cilt altı enfeksiyonu): Kızarıklık, ısı artışı ve ateş varsa önce enfeksiyon tedavi edilir.
  • Derin ven trombozu (DVT): Şişliğin nedeni pıhtı olabilir; Doppler ultrason ile dışlanmadan uygulama yapılmaz.
  • Uygulama bölgesinde aktif kanser veya nüks şüphesi: Onkoloji ekibiyle birlikte karar verilir.
  • Gebelik: Gebelikte ESWT genellikle tercih edilmez.
  • Kan sulandırıcı (antikoagülan) kullanımı veya kanama bozukluğu: Morarma ve kanama eğilimi artabileceğinden uygulama hekim tarafından ayrıca değerlendirilir; ilaçla ilgili her türlü değişiklik için mutlaka hekime danışılmalıdır.
  • Açık yara, ciltte lenf sızıntısı veya hassas cilt: Cilt bütünlüğü sağlanmadan uygulama yapılmaz.

Ne zaman acil başvurmak gerekir?

Lenfödemli kolda veya bacakta hızla yayılan kızarıklık ve ateş ya da tek bacakta ani başlayan ağrılı şişlik, ESWT gibi planlı tedavilerin değil acil değerlendirmenin konusudur. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112’yi aramak ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir:

  • Şiş bölgede hızla yayılan kızarıklık, sıcaklık ve ağrıyla birlikte ateş ve titreme (selülit olasılığı)
  • Tek bacakta veya kolda saatler ya da günler içinde gelişen ağrılı, gergin şişlik (derin ven trombozu olasılığı)
  • Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı öksürük veya bayılma (akciğer embolisi olasılığı)

Pıhtı belirtileri hakkında ayrıntılı bilgi için derin ven trombozu sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ankara’da Lenfödemde Cihazlı Tedavi Kararı Nasıl Verilir?

Ankara’da lenfödem için cihazlı bir uygulamaya karar verilmeden önce şişliğin nedeni, evresi ve mevcut tedaviye yanıtı değerlendirilir. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

  1. Öykü ve muayene: Şişliğin ne zaman başladığı, geçirilmiş ameliyat veya radyoterapi, enfeksiyon atakları ve kullanılan ilaçlar sorgulanır; kol ya da bacak çevresi ölçülür, cilt ve doku sertliği değerlendirilir.
  2. Tetkikler: Toplardamar kaynaklı şişliği ve pıhtıyı dışlamak için renkli Doppler ultrason yapılır; gerekli görülen hastalarda lenf sistemini gösteren ek görüntüleme planlanır.
  3. Tedavi planı: KDT, kompresyon giysisi, egzersiz ve cilt bakımı temel plan olarak belirlenir; ESWT ancak uygun görülen hastalarda bu plana eklenir.
  4. Kontrol: Ölçümler belirli aralıklarla tekrarlanır ve plan yanıta göre güncellenir.

Prof. Dr. Suat Doğancı, Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde kalp ve damar cerrahı olarak lenfödem, lipödem ve toplardamar hastalıklarına yönelik değerlendirme yapmaktadır. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan ya da WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Diğer sorularınız için sık sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ankara’da lenfödemde ESWT için hangi doktora başvurulur?

Lenfödem şikâyeti için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene ve Doppler ultrason ile şişliğin nedeni değerlendirilir; ESWT’nin tedavi planına eklenip eklenmeyeceğine bu değerlendirmeden sonra karar verilir.

ESWT, manuel lenf drenajının yerine geçer mi?

Hayır. Mevcut bilimsel veriler ESWT’nin KDT’nin ve onun parçası olan manuel lenf drenajının yerine kullanılmasını desteklememektedir; ESWT uygun hastalarda bu tedavilere ek olarak değerlendirilir.

ESWT uygulaması sırasında ne hissedilir?

Uygulama sırasında çoğu kişi hafif bir vurma ve rahatsızlık hissi tarif eder. Hissedilen rahatsızlık, kullanılan enerji düzeyine ve bölgenin hassasiyetine göre değişir.

Meme kanseri sonrası kol lenfödeminde ESWT yapılabilir mi?

Çalışmaların büyük kısmı meme kanseri sonrası kol lenfödemi üzerine yapılmıştır. Uygulama kararı, kanser tedavisinin durumu da göz önüne alınarak onkoloji ekibiyle birlikte verilir.

Bacak lenfödeminde ESWT kullanılır mı?

Bacak lenfödeminde ESWT ile ilgili veriler kol lenfödemine göre daha sınırlıdır. Seçilmiş hastalarda, özellikle doku sertliği belirginse KDT’ye ek olarak değerlendirilebilir.

Özetle

  • Lenfödemde temel tedavi KDT’dir; ESWT bunun yerine geçmez, seçilmiş hastalarda destekleyici olarak eklenebilir.
  • Çalışmalar KDT’ye eklenen ESWT ile hacim ve doku sertliğinde ek iyileşme bildirmektedir; ancak kanıt düzeyi düşüktür ve uzun dönem verisi sınırlıdır.
  • Enfeksiyon, DVT, aktif tümör ve gebelik gibi durumlarda ESWT uygulanmaz; ani kızarıklık-ateş ya da ağrılı tek taraflı şişlikte acil başvuru gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.