

Kısa cevap: Gece bacak krampları her zaman varisten kaynaklanmaz; çoğu zaman yaş, yorgunluk, sıvı kaybı veya bazı ilaçlarla ilişkili, kısa süren ve çoğunlukla ciddi bir hastalığa bağlı olmayan kas kasılmalarıdır. Varis ve toplardamar yetmezliği (venöz yetmezlik) olan kişilerde kramp daha sık bildirilse de krampın tek başına varis belirtisi olduğu söylenemez. Krampa bacakta ağırlık, akşamları artan şişlik, görünür damar genişlemeleri veya deri değişiklikleri eşlik ediyorsa damar değerlendirmesi yapılması uygundur.
Gece uykudan baldırdaki sert ve ağrılı bir kasılmayla uyanmak, Ankara’da muayeneye gelen hastaların sık dile getirdiği bir yakınmadır. Pek çok kişi bunu doğrudan varise bağlar; oysa kramp, kas, sinir, metabolizma ve damar kaynaklı pek çok farklı nedenin ortak sonucu olabilir. Bu rehberde gece kramplarının varisle ilişkisini, krampı huzursuz bacak sendromu, damar tıkanıklığı ve derin ven trombozu (DVT) gibi durumlardan ayırt etmeye yarayan ipuçlarını ve hangi durumlarda hekime başvurmak gerektiğini adım adım ele alıyoruz.
Gece bacak krampı, çoğunlukla dinlenirken veya uykuda ortaya çıkan, kasın istemsiz ve ağrılı biçimde kasılmasıdır. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) bilgilerine göre kramp genellikle baldırda, daha seyrek olarak ayak tabanı veya uylukta görülür; birkaç saniye ile 10 dakika arasında sürer ve sonrasında kasta 24 saate kadar hassasiyet kalabilir. Kramp sırasında kas sertleşir, elle dokunulduğunda gergin bir düğüm gibi hissedilebilir ve ayak bileği istemsizce aşağı doğru bükülebilir.
Gece krampları toplumda oldukça yaygındır. Amerikan Aile Hekimleri Akademisi’nin (AAFP) derleme makalesinde yetişkinlerin yaklaşık yarısından fazlasının hayatının bir döneminde gece krampı yaşadığı, sıklığın yaşla birlikte arttığı ve kadınlarda biraz daha sık görüldüğü belirtilmektedir. Sıklık kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde yılda birkaç kez görülürken bazılarında uykuyu bölecek kadar sık tekrarlayabilir.
Varis ve toplardamar yetmezliği, gece kramplarının daha sık görüldüğü durumlar arasında sayılır; ancak aralarındaki ilişki doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi olarak kanıtlanmış değildir. AAFP derlemesinde venöz yetmezlik, kramp sıklığının arttığı durumlar listesinde yer almakla birlikte, toplardamar yetmezliğinin tedavisinin krampları azalttığının gösterilemediği vurgulanmaktadır. Yani varisi olan bir kişide kramp görülmesi, krampın mutlaka varisten kaynaklandığı anlamına gelmez.
Bununla birlikte varis hastalarında kramp çoğu zaman tek başına değil, başka belirtilerle birlikte ortaya çıkar. Toplardamar yetmezliğini düşündüren tablo genellikle şöyledir:
Bu belirtilerin eşlik ettiği kramplarda varis ve venöz yetersizlik açısından değerlendirme yapılması mantıklıdır. Bacak ağırlığı ve sızlamanın diğer damar kaynaklı nedenlerini Bacakta Ağrı ve Ağırlık Hissi: Olası Damar Nedenleri yazımızda ayrıca ele aldık.
Gece kramplarının önemli bir kısmında belirgin bir hastalık bulunmaz ve neden çoğu zaman tam olarak bilinmez. NHS ve AAFP kaynaklarında kramp sıklığını artırabilen başlıca durumlar şöyle sıralanır:
Kullandığınız bir ilacın kramplara yol açabileceğini düşünüyorsanız ilacı kendiliğinden bırakmamanız, bu durumu ilacı düzenleyen hekimle konuşmanız gerekir.
Gece kramplarını diğer bacak yakınmalarından ayırmanın en pratik yolu, belirtinin ne zaman başladığına, ne kadar sürdüğüne ve neyle geçtiğine bakmaktır. Huzursuz bacak sendromunda kasılma değil, bacakları hareket ettirme isteği ön plandadır; periferik arter hastalığında (bacak atardamarlarında daralma) ağrı yürürken başlar ve durunca geçer; derin ven trombozunda ise genellikle tek bacakta yeni başlayan ve geçmeyen şişlik ile ağrı görülür. Aşağıdaki tablo bu farkları özetler:
| Durum | Ne zaman ortaya çıkar? | Nasıl hissedilir? | Ne ile geçer? |
|---|---|---|---|
| Gece bacak krampı | Uykuda veya dinlenirken | Baldırda ani, sert, ağrılı kas kasılması | Germe, ayağa kalkma; birkaç saniye-dakika içinde |
| Huzursuz bacak sendromu | Akşam ve gece, uzanınca | Karıncalanma, rahatsızlık, bacağı oynatma isteği; kasılma yok | Hareket edince geçici olarak hafifler |
| Toplardamar yetmezliği (varis) | Gün sonunda, uzun ayakta kalınca | Ağırlık, dolgunluk, sızlama, ayak bileği şişliği | Bacağı yukarı kaldırma, yürüme |
| Periferik arter hastalığı | Belirli bir mesafe yürüyünce; ileri evrede istirahatte | Baldırda kramp benzeri ağrı, ayakta soğukluk | Durup dinlenince birkaç dakikada |
| Derin ven trombozu (DVT) | Ani başlangıç, sürekli | Tek bacakta şişlik, gerginlik, ısı artışı, baldır ağrısı | Kendiliğinden geçmez; acil değerlendirme gerekir |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Yürürken başlayıp durunca geçen baldır ağrısı, gece krampından farklı bir tablodur ve periferik arter hastalığı açısından incelenmelidir. Bu ayrımı Yürürken Bacak Ağrısı: Damar Tıkanıklığı mı, Bel Fıtığı mı? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Kramp sırasında kasın yavaşça gerilmesi ve masaj yapılması çoğu kişide kasılmayı hafifletir. NHS önerilerine göre ayağa kalkıp bacağa ağırlık vermek de yardımcı olabilir. Krampları azaltmaya yönelik genel öneriler şunlardır:
Kramp için ilaç kullanımı her kişiye uygun değildir; bazı ilaçların ciddi yan etkileri bildirilmiştir. Bu nedenle kendi başınıza kramp ilacı veya takviye başlamadan önce hekiminize danışmanız önerilir.
Kramplar uykuyu sık sık bölüyorsa, 10 dakikayı aşıyorsa ya da bacakta uyuşma veya şişlik eşlik ediyorsa hekime başvurmak gerekir. Aşağıdaki durumlar ise daha hızlı değerlendirme gerektirir:
DVT belirtileri ve tedavisi hakkında daha fazla bilgi için derin ven trombozu (DVT) sayfamıza göz atabilirsiniz.
Gece krampı yakınmasıyla başvuran bir hastada ilk adım, krampın özelliklerini ve eşlik eden belirtileri ayrıntılı olarak konuşmaktır. Krampın sıklığı, saati, süresi, kullanılan ilaçlar, diyabet ve böbrek hastalığı gibi eşlik eden durumlar ile gebelik öyküsü sorgulanır. Ardından bacaklar ayakta ve yatarken muayene edilir; varis, şişlik, deri değişiklikleri ve atardamar nabızları kontrol edilir.
Muayenede toplardamar yetmezliği veya dolaşım bozukluğu düşünülürse renkli Doppler ultrason ile toplardamarlardaki geri kaçış ve atardamar akımı incelenir. Damar kaynaklı bir sorun saptanırsa tedavi planı bu bulgulara göre kişiye özel oluşturulur; damar dışı bir neden düşünülürse ilgili branşla birlikte değerlendirme önerilir. Prof. Dr. Suat Doğancı, kalp ve damar cerrahisi uzmanı olarak Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde bu değerlendirmeyi yapmaktadır. Sık sorulan diğer sorular için SSS sayfamızı inceleyebilir, randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.
Krampa varis, bacak şişliği veya yürürken ağrı eşlik ediyorsa kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Damar dışı bir neden düşünüldüğünde iç hastalıkları veya nöroloji ile birlikte değerlendirme yapılabilir.
Varis tedavisinin gece kramplarını azalttığı bilimsel olarak gösterilememiştir. Varis tedavisi kararı kramp yakınmasına göre değil, muayene ve Doppler ultrason bulgularına göre verilir.
Kısa sürüp germeyle geçen kramp genellikle pıhtı belirtisi değildir. Ancak tek bacakta geçmeyen ağrıya şişlik ve ısı artışı eşlik ediyorsa derin ven trombozu açısından aynı gün değerlendirme gerekir.
Bazı kişiler soğuk havalarda ve soğuk odada uyurken kramplarının arttığını fark eder. Bacakları sıcak tutmak ve yatmadan önce baldır germe egzersizi yapmak yararlı olabilir.
Magnezyumun bazı kişilerde yararlı olabileceği bildirilse de etkisi herkes için gösterilmiş değildir. Takviye kullanmadan önce, özellikle böbrek hastalığınız veya düzenli ilaç kullanımınız varsa hekiminize danışmanız önerilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara