

Kısa cevap: Evet, lipödem ve varis aynı kişide birlikte görülebilir; ikisi farklı hastalıklardır ama bacakta ağrı, ağırlık ve şişlik gibi benzer yakınmalara yol açtıkları için sıkça karıştırılır. Lipödem yağ dokusunun hastalığıdır, varis ise toplardamar kapakçıklarının yetersizliğinden kaynaklanır. Hangisinin önce ele alınacağına muayene ve renkli Doppler ultrason bulgularına göre karar verilir; belirgin toplardamar yetmezliği varsa bu durum genellikle lipödem cerrahisi planlanmadan önce değerlendirilir.
Ankara’da bacak şikâyetiyle başvuran kadın hastalarda “Bende lipödem mi var, varis mi?” sorusu çok sık sorulur. Bazı hastalarda yanıt “ikisi birden” olabilir. Bu yazıda lipödem ile varis (venöz yetmezlik) arasındaki farkları, iki hastalığın neden aynı bacakta bir arada bulunabildiğini, tanının nasıl konduğunu ve tedavi sıralamasının hangi ölçütlere göre planlandığını soru-cevap düzeninde ele alıyoruz.
Lipödem, bacaklarda ve bazen kollarda simetrik, orantısız ve hassas yağ birikimiyle seyreden kronik bir yağ dokusu hastalığıdır; varis ise toplardamar kapakçıklarının yetersiz çalışması sonucu kanın bacakta geri kaçması ve damarların genişlemesidir. Lipödemde sorun deri altındaki yağ dokusundadır; varisle ilişkili toplardamar yetmezliğinde (kronik venöz yetmezlik) ise sorun dolaşım sisteminin toplardamar tarafındadır.
Lipödem neredeyse yalnızca kadınlarda görülür ve çoğu zaman ergenlik, gebelik veya menopoz gibi hormonal dönemlerde belirginleşir. Yağ birikimi iki bacakta benzer şekildedir, ayaklar genellikle etkilenmez ve ayak bileğinde bir “manşet” görünümü oluşabilir. Dokunmakla ağrı, hassasiyet ve kolay morarma tipiktir. Lipödemin genel özelliklerini Ankara lipödem tedavisi sayfamızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Varis ise kadın ve erkekte görülebilir; tek bacakta daha belirgin olabilir. Kıvrımlı, mavi-mor ve deriden kabarık damarlar, gün sonunda artan ayak bileği şişliği, uzun süre ayakta kalınca artan sızlama ve ileri dönemde ayak bileği çevresinde kahverengi lekelenme görülebilir. Varis ve toplardamar yetmezliği hakkında daha fazla bilgi için Ankara varis tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Lipödem ve varis aynı bacakta birlikte bulunabilir ve bu durum klinik pratikte nadir değildir. İki hastalık birbirinin doğrudan nedeni değildir; ancak ikisi de kadınlarda sık görülür, ikisi de uzun süre ayakta kalma, gebelik ve ailesel yatkınlık gibi ortak zeminlerde ortaya çıkabilir. Bu nedenle lipödem tanısı almış bir kişide toplardamar yetmezliğinin de bulunması şaşırtıcı değildir.
Birlikteliğin önemli bir sonucu, belirtilerin üst üste binmesidir. Lipödemli bacakta varisler kalın yağ dokusu nedeniyle dışarıdan zor görülebilir; buna karşın varisin neden olduğu şişlik, lipödemin hacim artışıyla karışabilir. Bu yüzden yalnızca bacağa bakarak “bu sadece lipödem” ya da “bu sadece varis” demek çoğu zaman mümkün değildir.
Şikâyetin kaynağını ayırt etmenin en pratik yolu, belirtinin dağılımına, zamanlamasına ve neyle hafiflediğine bakmaktır. Aşağıdaki tablo iki hastalığın tipik özelliklerini yan yana gösterir:
| Özellik | Lipödem | Varis (toplardamar yetmezliği) |
|---|---|---|
| Kaynak | Deri altı yağ dokusu | Toplardamar kapakçıkları ve damar duvarı |
| Kimlerde | Neredeyse yalnızca kadınlarda | Kadın ve erkekte |
| Dağılım | İki bacakta simetrik; ayaklar genellikle korunur | Tek veya iki bacakta; çoğu zaman asimetrik |
| Ağrı | Dokunmakla hassasiyet, kolay morarma | Ağırlık, sızlama, gün sonunda artan dolgunluk |
| Şişlik | Bacağı yukarı kaldırmakla belirgin azalmaz | Akşam artar, sabah ve bacak yukarıdayken azalır |
| Deri bulguları | Yumuşak, düzensiz yağ dokusu; deri rengi genellikle normal | Görünür kıvrımlı damarlar, ileri dönemde kahverengi leke ve egzama |
| Diyetle değişim | Etkilenen bölgeler kilo kaybına sınırlı yanıt verir | Kilo kontrolü yakınmaları hafifletebilir |
| Temel tanı aracı | Muayene ve öykü (klinik tanı) | Renkli Doppler ultrason |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Bacak şişliğinin bir başka önemli nedeni de lenf dolaşımı bozukluğu olan lenfödemdir. Bu ayrımı lipödem ile lenfödem arasındaki temel farklar yazımızda ayrıca ele aldık.
Lipödem tanısı esas olarak muayene ve öyküyle konur; toplardamar yetmezliği ise renkli Doppler ultrasonla gösterilir. Bu nedenle lipödem şüphesi olan her hastada, varis görünmese bile, toplardamarların Doppler ile incelenmesi yol gösterici olabilir.
Değerlendirmede genellikle şu adımlar izlenir:
Lipödem tanı sürecinin ayrıntıları için lipödem tanısı nasıl konur yazımıza bakabilirsiniz.
Tedavi sırası kişiye göre değişir; ancak Doppler ultrasonda anlamlı bir toplardamar yetmezliği saptanmışsa bu durum genellikle lipödem için liposuction gibi cerrahi bir girişim planlanmadan önce değerlendirilir ve gerekiyorsa tedavi edilir. Bunun nedeni, toplardamar yetmezliğinin bacakta sıvı birikimini ve şişliği artırabilmesi, ayrıca cerrahi sonrası iyileşme dönemini etkileyebilmesidir.
Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir: Varis tedavisi lipödemi ortadan kaldırmaz. Varis nedeniyle endotermal ablasyon (lazer veya radyofrekansla damar kapatma) uygulanan hastalarda lipödem belirtilerinin bu işlemle belirgin değişmediğini bildiren çalışmalar vardır. Yani iki hastalığın her biri kendi yöntemleriyle ayrı ayrı ele alınır:
Kompresyon tedavisi her iki hastalıkta da yer alabilir; ancak çorabın veya bası giysisinin basınç sınıfı ve tipi kişiye göre seçilmelidir. Lipödemde bası giysisi kullanımını Lipödemde Komplet Dekonjestif Terapi (KDT) ve Bası Giysisi Kullanımı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Lipödem ve varis çoğu zaman yavaş ilerleyen durumlardır ve planlı muayeneyle değerlendirilir; ancak bazı belirtiler farklı bir tabloya işaret edebilir. Aşağıdaki durumlarda daha hızlı değerlendirme gerekir:
Kan sulandırıcı ilaç kullanan, gebe olan, yakın zamanda ameliyat geçirmiş veya kalp, böbrek hastalığı bulunan kişilerde tedavi planı farklı yapılabilir. Kullandığınız ilaçları kendiliğinden bırakmamanız ve değiştirmemeniz, bu konuyu mutlaka hekiminizle konuşmanız gerekir.
Muayeneye gelmeden önce yakınmalarınızı ve geçmiş tetkiklerinizi bir araya getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Şunları yanınızda bulundurmanız yararlı olur:
Muayenede bacaklar ayakta ve yatarken incelenir, gerekirse aynı süreçte renkli Doppler ultrason yapılır; ardından bulgular hastayla birlikte konuşulur ve lipödem, toplardamar yetmezliği ya da ikisi için uygun plan oluşturulur. Tedavi sonrasında belirli aralıklarla kontrol muayeneleri planlanır. Prof. Dr. Suat Doğancı, kalp ve damar cerrahisi uzmanı olarak bu değerlendirmeyi Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde yapmaktadır. Sık sorulan diğer sorular için SSS sayfamızı inceleyebilir, randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.
Lipödem ve varis birlikteliği şüphesinde kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene ve renkli Doppler ultrasonla hem yağ dokusu hem de toplardamarlar aynı süreçte değerlendirilebilir.
Lipödemin doğrudan varise neden olduğu gösterilmiş değildir. İki hastalık ortak risk zeminlerinde ortaya çıkabildiği için aynı kişide birlikte görülebilir.
Hayır, varis tedavisi lipödeme bağlı yağ dokusu artışını ortadan kaldırmaz. Ancak toplardamar yetmezliğine bağlı şişlik ve ağırlık hissinin azalmasına katkı sağlayabilir.
Doppler ultrasonda anlamlı toplardamar yetmezliği varsa bu durum genellikle cerrahi planlamadan önce değerlendirilir. Uygun sıralama muayene bulgularına göre kişiye özel belirlenir.
Kompresyon her iki hastalıkta da kullanılabilir; ancak lipödemde çoğu zaman yassı örgü bası giysileri tercih edilir. Uygun tip ve basınç sınıfı hekim değerlendirmesiyle seçilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara