

Kısa cevap: Lenfödem tanısı çoğu hastada ayrıntılı öykü ve fizik muayeneyle konur; kol veya bacak çevresi ölçümleri, Stemmer işareti ve cildin dokusu değerlendirilir. Gerekli görülen durumlarda lenf dolaşımını gösteren lenfosintigrafi, şişliğin başka nedenlerini dışlamak için renkli Doppler ultrason ve kan tahlilleri istenebilir; hangi tetkikin gerektiği kişinin şikâyetine ve öyküsüne göre belirlenir.
Kolda ya da bacakta geçmeyen bir şişlik fark eden kişilerin aklındaki ilk soru genellikle “Bu lenfödem mi?” olur. Şişliğin nedeni lenf sisteminden kaynaklanabileceği gibi toplardamar hastalığı, pıhtı, lipödem ya da kalp, böbrek ve karaciğer gibi organlarla ilgili durumlar da olabilir. Bu nedenle lenfödem tanısı, benzer tabloların adım adım ayırt edilmesine dayanır. Bu rehberde lenfödemin nasıl teşhis edildiğini, hangi tetkiklerin hangi amaçla yapıldığını ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini özetliyoruz.
Lenfödem tanısının temeli hekim muayenesidir; tetkikler muayene bulgularını desteklemek, evreyi belirlemek ve başka nedenleri dışlamak için kullanılır. Lenfödem (lenf sıvısının dokuda birikmesiyle oluşan kronik şişlik), lenf damarlarının ya da lenf bezlerinin sıvıyı yeterince taşıyamaması sonucu gelişir. Uluslararası Lenfoloji Derneği’nin (ISL) güncel uzlaşı raporunda da tanının öncelikle klinik değerlendirmeye dayandığı, görüntüleme yöntemlerinin ise gerekli durumlarda tanıyı doğrulamak için kullanıldığı vurgulanır.
Tanı süreci genellikle şu sırayla ilerler:
Muayenede en çok önem taşıyan bulgular şişliğin dağılımı, cilt değişiklikleri ve Stemmer işaretidir. Stemmer işareti, ayağın ikinci parmağının (kolda ise elin orta parmağının) üst kısmındaki derinin iki parmak arasında tutulup kaldırılamamasıdır. Pozitif Stemmer işareti lenfödem lehine bir bulgudur; ancak özellikle erken dönemde negatif olabilir ve tek başına lenfödemi dışlamaz.
Muayenede ayrıca şu bulgular değerlendirilir:
Muayene bulguları aynı zamanda lenfödemin evresini belirlemeye yardımcı olur. Evrelerin ayrıntısını lenfödem evreleri yazımızda bulabilirsiniz.
Ölçüm, şişliğin büyüklüğünü sayısal olarak ortaya koyar ve tedaviye yanıtın izlenmesini sağlar. En sık kullanılan yöntem, mezura ile kol veya bacağın belirli aralıklarla çevre ölçümünün yapılması ve iki tarafın karşılaştırılmasıdır. Bu ölçümlerden hacim hesaplanabilir. Bazı merkezlerde hacim ölçümü için kızılötesi ışıkla çalışan ölçüm cihazları (perometri) ya da su taşırma yöntemi de kullanılır.
Biyoempedans spektroskopisi (dokudaki sıvı miktarını zayıf bir elektrik akımıyla ölçen yöntem), şişlik gözle fark edilmeden önceki dönemde sıvı artışını göstermeye yardımcı olabilir. Bu nedenle özellikle meme kanseri tedavisi sonrası izlemde kullanılan yöntemlerden biridir. Ölçümlerin günün aynı saatinde ve aynı koşullarda tekrarlanması sonuçların karşılaştırılabilirliği açısından önemlidir; Ankara’da yaz sıcağında şişliğin gün içinde belirginleşebileceği düşünüldüğünde bu ayrıntı takipte fark yaratır.
Lenfödem tanısında en sık başvurulan görüntüleme yöntemi lenfosintigrafidir; renkli Doppler ultrason ve kan tahlilleri ise çoğunlukla şişliğin diğer nedenlerini dışlamak için istenir. Her hastada tüm tetkiklerin yapılması gerekmez; muayene bulguları tanıyı açıkça destekliyorsa ek görüntüleme ihtiyacı azalabilir.
Lenfosintigrafi, el veya ayak parmakları arasına cilt altına az miktarda radyoaktif işaretli madde verilerek bu maddenin lenf damarları boyunca ilerleyişinin gama kamera ile görüntülenmesidir. Lenf akışının yavaşlaması, lenf bezlerine ulaşımın gecikmesi ya da sıvının cilde geri kaçması (dermal geri akım) lenfödem lehine bulgulardır. Tetkik nükleer tıp birimlerinde yapılır ve özellikle tanının net olmadığı durumlarda ya da doğuştan (primer) lenfödem düşünüldüğünde yol gösterir.
ICG lenfografi, cilt altına verilen floresan bir boyanın yakın kızılötesi kamera ile izlenmesiyle yüzeyel lenf damarlarını gösteren bir yöntemdir. Daha çok lenfödem cerrahisi planlanan hastalarda ve erken evre değerlendirmede, bu alanda deneyimli merkezlerde kullanılır.
Renkli Doppler ultrason, toplardamarlarda pıhtı (derin ven trombozu) ve toplardamar yetmezliği olup olmadığını göstererek şişliğin damarsal nedenlerini ayırt etmeye yardımcı olur. Aynı zamanda cilt altı dokunun kalınlığı ve sıvı birikimi hakkında da bilgi verebilir. Tetkikin nasıl yapıldığına dair bilgi için renkli Doppler ultrason nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Manyetik rezonans (MR) lenfanjiyografi, lenf damarlarını ve dokudaki sıvı dağılımını ayrıntılı gösterebilir; genellikle cerrahi planlama veya karmaşık durumlarda tercih edilir.
Kan tahlilleri lenfödemi doğrudan göstermez; ancak kalp, böbrek, karaciğer ve tiroid kaynaklı ödemi ya da kandaki protein (albümin) düşüklüğünü dışlamak için istenebilir. Kullanılan bazı ilaçların da bacaklarda şişliğe yol açabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle ilaç listesi muayenede mutlaka gözden geçirilir.
| Yöntem | Ne gösterir? | Hangi durumda tercih edilir? |
|---|---|---|
| Fizik muayene ve Stemmer işareti | Şişliğin dağılımı, cilt değişiklikleri, evre | Her hastada ilk adım |
| Çevre ve hacim ölçümü | İki taraf arasındaki fark, zaman içindeki değişim | Tanı ve tedavi takibinde |
| Biyoempedans spektroskopisi | Dokudaki sıvı artışı | Erken dönem izlem, özellikle kol lenfödemi riski olanlarda |
| Lenfosintigrafi | Lenf akışının işlevi ve yolları | Tanı net değilse, primer lenfödem şüphesinde |
| ICG lenfografi | Yüzeyel lenf damarları ve geri akım | Cerrahi planlama, erken evre değerlendirme |
| Renkli Doppler ultrason | Pıhtı, toplardamar yetmezliği, cilt altı doku | Damarsal nedenleri dışlamak için |
| Kan tahlilleri | Organ işlevleri, protein düzeyi | Sistemik ödem nedenlerini dışlamak için |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Lenfödem en sık lipödem, toplardamar yetmezliğine bağlı ödem, derin ven trombozu ve kalp ya da böbrek kaynaklı ödemle karışır. Ayırımda şişliğin tek ya da iki taraflı olması, ayak ve elin etkilenip etkilenmediği, ağrı ve hassasiyetin varlığı ile başlangıç hızı yol göstericidir.
Lenf bezlerinin çıkarıldığı ya da ışın tedavisi gördüğü kanser tedavisi sonrası hastalar lenfödem açısından daha yakından izlenmelidir. Meme kanseri nedeniyle koltuk altı lenf bezlerine girişim yapılanlarda kol, jinekolojik veya ürolojik kanser ameliyatı ve kasık bölgesine ışın tedavisi geçirenlerde bacak lenfödemi gelişebilir. Bu grupta yeni başlayan bir şişlikte hem lenfödem hem de hastalığın yeniden ortaya çıkma olasılığı onkoloji ekibiyle birlikte değerlendirilir. Kol lenfödemi için meme kanseri sonrası kol lenfödemi yazımız ayrıntılı bilgi içerir.
Çocukluk, ergenlik ya da genç erişkin dönemde başka bir neden olmadan başlayan şişlikler primer (doğuştan) lenfödemi düşündürebilir. Tekrarlayan cilt enfeksiyonu geçirenler, ileri derecede kilo fazlası olanlar ve uzun süredir tedavi edilmemiş toplardamar yetmezliği bulunanlarda da lenf sistemi zamanla etkilenebilir.
Lenfödem genellikle yavaş gelişen bir durumdur; ancak bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112’yi aramak veya en yakın acil servise başvurmak gerekir:
Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişiler, bu ilaçları kendi başlarına bırakmamalı ya da dozunu değiştirmemeli; her türlü değişiklik için hekimlerine danışmalıdır. Pıhtı belirtileri hakkında bilgi için derin ven trombozu sayfamıza bakabilirsiniz.
Muayeneye hazırlıklı gelmek, tanı sürecini kısaltır ve gereksiz tetkikleri azaltır. Lenfödem şüphesiyle başvuran hastalarda değerlendirme; öykü ve muayene, ölçümler, gerekli görülürse renkli Doppler ultrason ve diğer tetkiklerin planlanması, ardından tanıya ve evreye göre tedavi planının oluşturulması şeklinde ilerler. Lenfosintigrafi gibi tetkikler gerektiğinde nükleer tıp birimlerine yönlendirme yapılır.
Gelirken şunları yanınızda bulundurmanız yararlı olur:
Prof. Dr. Suat Doğancı, Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde kalp ve damar cerrahisi alanında lenfödem, lipödem ve toplardamar hastalıklarına yönelik değerlendirme yapmaktadır. Tedavi seçenekleri hakkında genel bilgi için Ankara lenfödem tedavisi sayfamızı ve komplet dekonjestif terapi yazımızı inceleyebilirsiniz. Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan ya da WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Diğer sorularınız için sık sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Kol veya bacakta geçmeyen şişlik için kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurulabilir. Muayene sonrasında gerekirse fizik tedavi, nükleer tıp veya onkoloji gibi bölümlerle birlikte değerlendirme planlanır.
Hayır, her hastada gerekmez. Öykü ve muayene bulguları tanıyı açıkça destekliyorsa lenfödem klinik olarak tanınabilir; lenfosintigrafi daha çok tanının net olmadığı veya primer lenfödem düşünülen durumlarda istenir.
Kan tahlili lenfödemi doğrudan göstermez. Tahliller, şişliğin kalp, böbrek, karaciğer, tiroid veya protein düşüklüğü gibi başka nedenlerini dışlamak için kullanılır.
Doppler ultrason esas olarak toplardamarlardaki pıhtı ve yetmezliği değerlendirir. Lenfödemde cilt altı dokudaki değişiklikler hakkında fikir verebilir; ancak lenf akışını göstermez.
Hayır. Stemmer işareti özellikle erken evre lenfödemde negatif olabilir. Tanı, diğer muayene bulguları ve gerekirse tetkiklerle birlikte değerlendirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara