

Kısa cevap: Diyabette bacak damar tıkanıklığı (periferik arter hastalığı), yürürken baldırda kramp ve ağrı, ayaklarda üşüme, solukluk, kıl kaybı veya geç iyileşen yaralarla kendini gösterebilir; ancak diyabetik nöropati (sinir hasarı) ağrı algısını azalttığı için belirtiler silik kalabilir. Bu nedenle tanı yalnızca şikâyete göre değil, nabız muayenesi, ayak bileği-kol indeksi (ABI), gerektiğinde ayak parmağı-kol indeksi (TBI) ve renkli Doppler ultrason ile konur.
Diyabet, atardamar duvarında yağ ve kalsiyum birikimini hızlandıran önemli bir risk faktörüdür. Diyabetli kişilerde damar daralması çoğu zaman diz altındaki küçük atardamarları etkiler ve yıllarca fark edilmeden ilerleyebilir. Bu rehberde diyabette bacak damar tıkanıklığının nasıl anlaşıldığını, hangi tetkiklerin neden yapıldığını, kimlerin tarama açısından öncelikli olduğunu ve Ankara’da değerlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini sade bir dille ele alıyoruz. Konunun genel çerçevesi için periferik arter hastalığı sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Diyabette damar tıkanıklığı sinsi seyreder, çünkü hem damar hem sinir sistemi aynı anda etkilenir. Yüksek kan şekeri uzun dönemde atardamar iç yüzeyini (endotel) bozar ve plak oluşumunu kolaylaştırır. Aynı süreçte gelişen diyabetik nöropati, normalde uyarıcı olan ağrıyı hafifletebilir. Sonuçta kişi, damar daralması ileri bir düzeye gelene kadar belirgin bir şikâyet hissetmeyebilir.
Diyabetli hastalarda periferik arter hastalığının bazı özellikleri öne çıkar:
Diyabette bacak damar tıkanıklığının en sık belirtileri yürürken baldırda ağrı veya yorgunluk, ayaklarda soğukluk ve renk değişikliği ile geç iyileşen yaralardır. Belirtiler kişiden kişiye değişir ve bazen yalnızca muayenede fark edilen bir nabız zayıflığı başlıca ipucu olabilir.
Yürürken ortaya çıkan bacak ağrısı bel kaynaklı sorunlarla karışabilir; bu ayrım için yürürken bacak ağrısı: damar mı, bel mi? yazımız yol gösterici olabilir.
Diyabette damar tıkanıklığının teşhisi, ayrıntılı öykü ve muayeneyle başlar, ardından ABI ölçümü ve renkli Doppler ultrason ile kesinleştirilir. Muayenede kasık, diz arkası ve ayak üstü nabızları elle kontrol edilir, ayak derisi, tırnaklar ve olası yaralar değerlendirilir.
ABI, ayak bileğinde ve koldan ölçülen sistolik tansiyon değerlerinin oranıdır. Güncel ACC/AHA kılavuz özetine göre 0,90 ve altındaki bir değer periferik arter hastalığı ile uyumludur; 0,91–0,99 arası sınırda, 1,00–1,40 arası normal kabul edilir. Sonuçlar kişiden kişiye değişebileceği için tek başına değil, muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.
Diyabette damar duvarı kireçlenip sertleştiğinde manşet damarı sıkıştıramaz ve ABI değeri 1,40’ın üzerinde, yani olduğundan “iyi” görünebilir. Bu durumda ayak parmağı-kol indeksi (TBI) ölçülmesi önerilir; TBI’nın 0,70 ve altında olması periferik arter hastalığını destekler. Normal bir ABI, özellikle uzun süreli diyabette, damar sorunu olmadığı anlamına gelmeyebilir.
Renkli Doppler ultrason, daralmanın yerini, uzunluğunu ve kan akımının niteliğini gösteren, ışın içermeyen bir tetkiktir. Tedavi planlaması gerekiyorsa BT anjiyografi, MR anjiyografi veya kateter anjiyografi düşünülebilir; böbrek fonksiyonu diyabetli hastalarda kontrast madde kararında ayrıca göz önünde bulundurulur. Tetkiklerin ayrıntısı için periferik arter hastalığı nasıl teşhis edilir? yazımızı okuyabilirsiniz.
| Tetkik | Ne ölçer? | Diyabette dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Nabız muayenesi | Kasık, diz arkası ve ayak nabızları | Ayak nabzının alınamaması ileri tetkik gerektirebilir |
| Ayak bileği-kol indeksi (ABI) | Ayak bileği/kol tansiyon oranı | Damar sertliğinde 1,40 üzeri yanıltıcı olabilir |
| Ayak parmağı-kol indeksi (TBI) | Parmak/kol tansiyon oranı | ABI güvenilir olmadığında tercih edilir |
| Renkli Doppler ultrason | Daralmanın yeri ve akım özellikleri | Diz altı damarlar ayrıntılı incelenmelidir |
| BT / MR anjiyografi | Damar haritası, tedavi planı | Böbrek fonksiyonu kontrast seçiminde önemlidir |
Tablo genel bilgilendirme amaçlıdır; uygun yöntem muayene ve gerekli tetkikler sonrasında kişiye özel belirlenir.
Amerikan Diyabet Derneği (ADA) 2024 bakım standartları, şikâyeti olmayan ancak yüksek risk taşıyan diyabetli kişilerde ABI ile periferik arter hastalığı taramasını önermektedir. Bu gruplar şöyle özetlenebilir:
Sigara kullanımı, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve böbrek hastalığı riski artıran diğer etkenlerdir. Bu kişilerde düzenli ayak muayenesi ve damar değerlendirmesi, sorunların daha erken dönemde fark edilmesini amaçlar.
Tanı sonrası tedavi, kan şekeri ve diğer risk faktörlerinin kontrolü, düzenli yürüyüş programı ve gerektiğinde damarı açmaya yönelik işlemler üzerine kurulur. Yöntem; daralmanın yeri, uzunluğu, şikâyetlerin düzeyi ve yara varlığına göre kişiye özel planlanır.
Ayaktaki yaranın kaynağını ayırt etmek için arteriyel ve venöz ülser farkı yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Ayakta ani başlayan şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma veya hareket güçlüğü gelişirse vakit kaybetmeden 112’yi aramak ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir. Bu tablo ani damar tıkanıklığına (akut iskemi) işaret edebilir.
Diyabetli hastalarda ağrı algısı azalmış olabileceğinden, ağrı olmasa bile renk değişikliği ve yara bulguları ciddiye alınmalıdır.
Ankara’da diyabetli hastalarda damar değerlendirmesi muayene, ABI ve gerektiğinde TBI ölçümü ile renkli Doppler ultrason adımlarıyla ilerler. Prof. Dr. Suat Doğancı’nın Çankaya’daki Ulusoy Plaza muayenehanesinde yapılan değerlendirmede önce şikâyetler, diyabet süresi, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar konuşulur; ardından nabızlar ve ayak derisi incelenir.
Muayeneye gelirken son kan şekeri ve HbA1c sonuçlarını, böbrek fonksiyon testlerini, kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki Doppler veya anjiyografi raporlarını getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ankara’nın kış aylarında soğukta belirginleşen ayak üşümesi veya renk değişikliği fark ettiyseniz, bunun ne zaman başladığını not etmeniz de faydalı olur. Bulgulara göre tedavi seçenekleri paylaşılır ve kontrol aralıkları planlanır.
Randevu ve bilgi için 0312 284 44 43 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Damar hastalıklarıyla ilgili diğer sorular için sık sorulan sorular sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bacak atardamarlarının değerlendirilmesi ve tedavisi kalp ve damar cerrahisi uzmanlık alanındadır. Diyabetin takibi ise endokrinoloji veya dahiliye ile birlikte sürdürülür.
Nabzın alınması önemli bir bulgudur ancak hafif daralmaları dışlamaz. Şikâyet veya risk faktörü varsa ABI ve gerektiğinde Doppler ultrason ile değerlendirme yapılır.
Diyabette damar sertleşmesi ABI’yi olduğundan yüksek gösterebilir. Bu nedenle değer 1,40’ın üzerindeyse veya şikâyetler sürüyorsa ayak parmağı-kol indeksi (TBI) ve Doppler ultrason önerilebilir.
Nöropati daha çok yanma, karıncalanma ve his kaybıyla, damar tıkanıklığı ise yürümeyle artan ağrı, üşüme ve nabız zayıflığıyla kendini gösterir. İki durum sıklıkla bir arada bulunduğundan ayrım muayene ve tetkiklerle yapılır.
Düzenli ve yapılandırılmış yürüyüş programlarının yürüme mesafesini artırabildiği bildirilmektedir. Ayakta yara varsa egzersiz planı mutlaka hekimle birlikte yapılmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için hekim muayenesi gereklidir.
Orion Plaza, Kızılırmak, Ufuk Ünv. Cd No:12 İç Kapı No: 9, 06510 Çankaya/Ankara